صورت جریان وجوه نقد چیست؟ چه اثری در تحلیل دارد؟

سرمایهگذاری در بازار سرمایه همواره یکی از سودآورترین سرمایهxadگذاریxadها در طول سالxadهای مختلف بوده است. درصورتیکه روش سرمایهxadگذاری مستقیم در این بازار انتخاب شود، تجزیهوتحلیل صورتxadهای مالی در قالب تحلیل بنیادی شرکتxadها اهمیت بالایی پیدا کرده و کمکxadهای قابلxadتوجهی را به سرمایهxadگذاران برای داشتن یک سرمایهxadگذاری مطلوب ارائه میxadدهد. اما برای استفاده از چنین ابزار سودمندی یکی از ملزومات، آشنایی با صورتxadهای مالی و انواع مختلف آن و همچنین نحوهxadی استفاده از آنxadها در فرایند تحلیل و بررسی وضعیت شرکتxadها است. از این روی در این مقاله قصد آن را داریم تا به معرفی صورت جریان وجوه نقد، بخشxadهای مختلف آن و نحوهxadی استفاده از آن در تحلیل بنیادی شرکتxadها اشاره کنیم.

صورت جریان گردش وجوه نقد چیست؟

صورت جریان گردش وجوه نقد یکی از صورت مالیهای اصلی شرکتها است که در فرآیند تجزیهوتحلیل بنیادی شرکتxadها از کاربرد قابلتوجهی برخوردار است. صورت جریان گردش وجوه نقد، همانxadطور که از نام آن پیداست جریانات ورودی و خروجی وجه نقد در شرکت را در ابعاد مختلف عملیاتی، سرمایهxadگذاری و تأمین مالی را ارائه میxadدهد. البته این فرمت در خصوص شرکتxadهای تولیدی است و برای شرکتxadهای سرمایهxadگذاری نحوهxadی گزارش قدری متفاوت است. این صورت مالی علاوه بر اطلاعاتی که به تنهایی در اختیار ما قرار میxadدهد، زمانی که در کنار سایر صورتxadهای مالی نیز قرار میxadگیرد اطلاعات بسیار کاربردی و مهمی را در اختیار سرمایهxadگذاران قرار خواهد داد. یکی از فواید تهیهxadی این صورت مالی رفع برخی از نارساییxadهایی است که در مبنای تعهدی حسابداری به وجود خواهد آمد. از این روی بهتر است تا ابتدا توضیح مختصری در خصوص مبنای تعهدی و نقدی در حسابداری را ارائه دهیم.

مبنای حسابداری نقدی و تعهدی

در حسابداری و فرایند ثبت و شناسایی حسابxadهای مختلف با دو نوع سازوکار مواجه هستیم. مبنای نقدی و تعهدی این دو سازوکار مختلف هستند. در مبنای تعهدی، شناسایی حسابxadهایی مانند درآمد و هزینه در زمان تحقق آنxadها انجام میxadشود. منظور از زمان تحقق آن است که در زمان تحویل یا ارائهxadی کالا یا خدمت، صرفنظر از نحوهxadی پرداخت وجه آن درآمد و هزینهxadی شرکت شناسایی خواهد شد. در چنین شرایطی اگر فروش تعهدی باشد بازهم درآمد ناشی از آن شناسایی شده و در مقابل در ثبتxadهای حسابداری، حساب دریافتنیxadها افزایشی را تجربه خواهد کرد. در چنین رویهxadای در پایان دورهxadهای مالی با بهرهxadگیری از ثبتxadهای مربوط به تعدیلات، اثر دریافتنیxadهای بعد از دورهxadی مالی را خارج میxadکنند. این در حالی است که در مبنای حسابداری نقدی، صرفاً با معیار ورود و خروج پول نقد است که ثبتxadهای حسابداری انجام میxadشود و درآمدها یا هزینهxadهایی که به شکل پول نقد وارد شرکت نشدهxadاند شناسایی نخواهند شد.

در شرایطی که مبنای حسابداری اتخاذ شده، تعهدی باشد (مبنای گزارشxadدهی شرکتxadها همینxadگونه است)، صورتxadهای مالی تصویر مناسبی از میزان قدرت نقدینگی در شرکت ارائه نخواهند داد و در چنین شرایطی برای پیxadبردن به توان نقدینگی شرکت، استفاده از صورت جریان وجوه نقد موضوعیت پیدا خواهد کرد.

روشxadهای مختلف استحصال صورت جریان وجوه نقد

بهطورکلی دو روش برای استحصال صورت جریان وجوه نقد وجود دارد که به دو روش مستقیم و غیرمستقیم شناخته میxadشود. روش مستقیم که از پیچیدگی کمxadتری در فرایند بهدستآوردن صورت جریان وجه نقد برخوردار است، تناسب بیشتری با مبنای نقدی داشته و در مبنای تعهدی از روش غیرمستقیم استفاده شده که طی آن تعدیلاتی مربوط به حسابxadهای مختلف و هزینهxadهای غیرنقدی و … صورتگرفته و در پایان خالص وجه نقد محاسبه خواهد شد. صورت جریان وجه نقد برای شرکتxadهای تولیدی شامل سه بخش جریان نقد فعالیتxadهای عملیاتی، جریان وجه نقد فعالیتxadهای تأمین مالی و جریان وجه نقد فعالیتxadهای سرمایهxadگذاری است.

جریان نقد فعالیتxadهای عملیاتی چیست؟

جریان نقد فعالیتxadهای عملیاتی، جریان ورودی یا خروجی مربوط به تمام مواردی است که ارتباطی با فعالیت اصلی شرکت دارند. رقم مربوط به این آیتم به شکل خالص ورودی یا خروجی در ابتدای صورت جریان گردش وجوه نقد گزارش میxadشود. محاسبهxadی رقم مربوط به وجه نقد حاصل از عملیات وابسته به روش انتخابی تهیهxadی صورت جریان وجه نقد متفاوت خواهد بود؛ البته این تفاوت در حال حاضر موضوع بحث ما نیست و امری که از اهمیت بالایی برخوردار است، نحوهxadی تحلیل این صورت مالی است. مالیات نقدی پرداختی نیز از وجه نقد عملیاتی شرکت کسر شده تا در نهایت خالص وجه نقد عملیاتی به دست بیاید. طبیعتاً اگر این رقم برای شرکتی منفی باشد به معنای آن است که شرکت در زمینهxadی فعالیت اصلی خود موفق عملنکرده و حتی منجر به خروج پول نقد بابت فعالیت اصلی شرکت نیز شده است. البته در این مورد باید به جزئیات و ظرفیت تکرارپذیری این حالت توجه کرد چرا که اگر برای یک دورهxadی مالی باشد ممکن است به دلایل متعددی چندان دلیل بر عملکرد ضعیف شرکت نباشد.

جریان نقد فعالیتxadهای سرمایهxadگذاری چیست؟

جریان وجه نقد فعالیتهای سرمایهxadگذاری مربوط به نقل و انتقالات وجه نقد مربوط به فعالیتxadهایی است که در زمرهxadی فعالیت اصلی شرکت نیستند و به جهت تحصیل دارایی و یا فروش آن به جهت کسب سود در شرکت اتفاق میxadافتند. این بخش از صورت جریان وجوه نقد شامل زیرمجموعهxadهای مختلفی است که در ادامه بهاختصار به برخی از موارد مهم آنxadها اشاره خواهیم پرداخت.

دریافت و پرداختxadهای نقدی بابت فروش و خرید داراییxadهای ثابت مشهود

در این بخش از صورت جریان وجوه نقد، دریافت و پرداختxadهای مربوط به تحصیل یا فروش داراییxadهای ثابت مشهود نظیر ساختمان و … بهصورت جداگانه گزارش میxadشود. مطابق آنچه که در مقالات مربوط ترازنامه یا صورت وضعیت مالی شرکتxadها بیان کردیم، مواردی نظیر پرداختیxadها بابت ملک اصلی شرکت در این بخش آورده نخواهد شد و حتماً میxadبایست هدف از انجام فعالیت مربوط به بحث سرمایهxadگذاری در شرکتxadها باشد.

دریافت و پرداختxadهای نقدی برای خریدوفروش داراییxadهای ثابت نامشهود

کلیه تراکنشxadهای مربوط به داراییxadهای ثابت نامشهود نظیر برند، خطوط تلفن و مواردی نظیر حقوق مالکیت معنوی مانند امتیازهای بهرهxadبرداری، حقوق ثبت اختراع و … در این بخش و بهعنوان فعالیت سرمایهxadگذاری در نظر گرفته شده و گزارش میxadشوند.

دریافت و پرداختxadهای نقدی برای فروش و تحصیل سرمایهxadگذاریxadهای بلندمدت

دریافت و پرداختxadهای مربوط به سرمایهxadگذاری در املاک به طور جداگانه و تحت آیتمی با همین عنوان گزارش میxadشوند؛ بنابراین با کنارگذاشتن بحث مربوط به املاک، سبد سرمایهxadگذاری شرکتxadها را میxadتوان به دو بخش سرمایهxadگذاری در ابزارxadهای درآمد ثابت نظیر اوراق و سپرده و سرمایهxadگذاری در سهام تقسیمxadبندی کرد. کلیهxadی دریافت و پرداختxadهای مربوط به سرمایهxadگذاری در اوراق با سررسید بیش از یک سال، بهعنوان سرمایهxadگذاری بلندمدت در این بخش لحاظ خواهند شد. همچنین در خصوص سهام، سرمایهxadگذاری در شرکتxadهای غیر بورسی و همینxadطور سرمایهxadگذاری در شرکتxadهای بورسی بهxadگونهxadای که شرکت دارای نماینده در هیئتمدیرهی آنxadها باشد بتواند بخشی از مدیریت شرکت زیر مجموعه را برعهده بگیرد، بلندمدت تلقی شده و دریافت و پرداختxadهای مربوط به آن در این بخش آورده خواهند شد.

دریافت و پرداختxadهای نقدی برای فروش و تحصیل سرمایهxadگذاریxadهای کوتاهمدت

سرمایهxadگذاریxadهای کوتاهxadمدت مطابق آنچه در بند قبل نیز بدان اشاره کردیم شامل سرمایهxadگذاری در اوراق با سررسید کمتر از یک سال و همچنین سرمایهxadگذاری در سهام شرکتxadهای بورسی بهxadگونهxadای است که سهمی در اعضای هیئتمدیرهی آن نداشته باشیم و تأثیری در فرایند مدیریت شرکت نداشته وجود نداشته باشد.

تراکنشxadهای نقدی مربوط به اعطای تسهیلات به دیگران و استرداد آن

گاهی اوقات ممکن است شرکتxadها به دلایل مختلفی و به جهت بهبود وضعیت زنجیرهxadی تأمین مواد اولیهی خود و یا به هر علت دیگری اقدام به اعطای تسهیلات به دیگری کنند. این امر ممکن است نسبت به زیرمجموعهxadها هم اتفاق بیفتد. کلیهxadی نقل و انتقالات نقدی مربوط به اعطای تسهیلات و بازپرداخت اصل پول اعطا شده در این بخش گزارش خواهند شد.

دریافتxadهای نقدی حاصل از سود تسهیلات اعطایی به دیگران

جریانات نقدی ورودی ناشی از اعطای تسهیلات به دیگران به دو بخش وجه نقد ورودی بابت اصل تسهیلات اعطایی و وجه نقد ورودی بابت سود تسهیلات اعطایی تقسیمxadبندی میxadشود که به جهت شفافیت به شکل جداگانه و از یکدیگر گزارش خواهند شد.

دریافتxadهای نقدی حاصل از سود سهام

دریافتxadهای نقدی حاصل از سود سهام، در واقع همان DPS شرکتxadهای زیرمجموعه است که با تشکیل مجمع به شرکت اصلی تعلقگرفته است. دریافتxadهای نقدی حاصل از سود سرمایهxadگذاریxadها نیز به شکل جداگانه گزارش خواهد شد که برای مشاهدهxadی جزئیات آن میxadتوان به یادداشتxadهای همراه صورت مالی مراجعه کرد.

در پایان مجموع این ارقام بهعنوان خالص وجه نقد ناشی از فعالیتxadهای سرمایهxadگذاری گزارش خواهد شد.

جریان نقد فعالیتxadهای تأمین مالی چیست؟

جریان نقد فعالیتxadهای تأمین مالی، آن دسته از تراکنشهایی را شامل خواهد شد که ارتباط مستقیمی با حقوق صاحبان سهام و یا بدهی در شرکتxadها خواهند داشت. این دو پارامتر دقیقاً عواملی هستند که در فرایند تأمین مالی شرکتxadها تأثیر بسزایی داشته است.

از آیتمxadهای مربوط به این بخش بهxadعنوان اولین گزینه باید به دریافتxadهای نقدی ناشی از افزایش سرمایه اشاره کنیم. البته در فضای صورت جریان وجوه نقد، آن دسته از افزایش سرمایه مطرح است که منجر به ورود پول نقد به شرکت شود. به عبارت بهتر این آیتم مختص به ورود پول نقد ناشی از افزایش سرمایه از محل آورده نقدی است.

آیتم بعدی دریافت نقدی حاصل از صرف سهام خزانه است که مطابق قانون تجارت شرکتxadها میxadتوانند سهام جدید خود را با قیمت ارزش اسمی در بازار منتشر کنند. دریافت و پرداختxadهای مربوط به سهام خزانه در شرکتxadها نیز بهعنوان بخش بعدی است که در صورت جریان وجه نقد آورده خواهد شد.

بخش عمدهxadی و تأثیرگذار دیگری که در صورت جریان وجوه نقد به آن اشاره میxadشود، دریافت و پرداختxadهای مربوط به دریافت تسهیلات بانکی و بازپرداخت آن است. البته لزوماً تسهیلات دریافتی شرکتxadها فقط از طریق بانکxadها نیست. در این آیتم نیز پرداختیxadهای بابت اصل تسهیلات از پرداختیxadهای بابت سود تسهیلات تفکیک میxadشوند.

تراکنشxadهای نقدی مربوط به انتشار اوراق مشارکت، پرداختیxadهای بابت اصل و سود آن، انتشار اوراق خرید دین و پرداختی بابت اصل و سود آن، پرداختxadهای اصل و سود اجارهxadی سرمایهxadای و پرداختxadهای نقدی بابت سود سهام از سایر آیتمxadهای مهم در فعالیتxadهای تأمین مالی هستند که به جهت آشنایی با تعاریف آنxadها میxadتوانید به مقالهxadی مربوط به جریان وجه نقد فعالیتxadهای تأمین مالی در سایت آکادمی دانایان مراجعه کنید.

ارتباط بین صورت جریان وجوه نقد صورت سود و زیان

یکی از مهمxadترین کاربردهای صورت جریان گردش وجوه نقد، سنجش قدرت نقدینگی شرکت و میزان ورود و خروج پول نقد به آن است. ترکیب این ویژگی و کاربرد صورت جریان وجوه نقد با سایر صورتxadهای مالی نظیر صورت سود و زیان، تحلیلگران را به مسائل مهمی رهنمود خواهد کرد. به طور مثال یکی از کاربردxadهای ترکیب صورت جریان وجه نقد با صورت سود و زیان، سنجش کیفیت سود محقق شده در شرکتxadهاست. منظور از سنجش کیفیت آن است که آیا ما بهازای سود عملیاتی یا سرمایهxadگذاری شناسایی شده، پول نقد وارد شرکت شده است و موارد فوق از نقدشوندگی مطلوب برخوردار بودهxadاند یا خیر؟

برای درک بهتر چنین مسئلهxadای بانکی را تصور کنید که شخص یا اشخاصی تسهیلات اعطا کرده است و این تسهیلات بازپرداختی را به همراه نداشته و خود افراد نیز در دسترس نیستند. در چنین شرایطی اگر بانک برای تسهیلاتی که با دیرکرد در بازپرداخت مواجهxadاند جریمهxadای در نظر بگیرد و از این طریق نیز درآمدی را شناسایی کند آن هم در شرایطی که اصل پول در خطر است و ریسک نکول دارد، عملاً سود محقق شده از کیفیت مطلوبی برخوردار نخواهد بود چراکه منجر به ورود پول نقد به شرکت نشده است.

سخن پایانی

در این مقاله به ارائهxadی توضیحات مختصری در خصوص صورت جریان وجوه نقد پرداختیم و به اجزای مختلف آن اشاره کردیم. صورت جریان گردش وجوه نقد شامل سه قسمت اصلی جریان وجه نقد فعالیتxadهای عملیاتی، جریان وجه نقد فعالیتxadهای سرمایهxadگذاری و جریان وجه نقد فعالیتxadهای تأمین مالی است که تحلیل آن در کنار سایر صورتxadهای مالی و برقراری ارتباط بین اجزای آن و برخی از اجزای سایر صورتxadهای مالی، کمک شایانی در راستای انتخاب شرکت و نمادی ارزنده به تحلیلگران خواهد کرد. برای کسب اطلاعات بیشتر در خصوص صورت جریان گردش وجوه نقد و سایر صورتxadهای مالی میxadتوانید به سایت آکادمی دانایان به عنوان یک مرجع معتبر که مانند اینوستوپدیا در زمینه دانش سرمایهگذاری فعالیت دارد، مراجعه کنید.