مکمل گینر (Weight Gainer)؛ چه کسانی نباید مصرف کنند؟؛ روایت کامل

در این مطلب، جزئیات مربوط به «مکمل گینر (Weight Gainer)؛ چه کسانی نباید مصرف کنند؟» ارائه شده است.

مکمل‌های گینر (Weight Gainer) در فروشگاه‌های مکمل ورزشی معمولاً با تمرکز بر «افزایش سریع وزن و عضله» تبلیغ می‌شوند. اما نکته‌ای که کمتر در تبلیغات این محصولات دیده می‌شود این است که این مکمل‌ها برای همهٔ افراد بی‌خطر نیستند و در برخی شرایط پزشکی می‌توانند مشکل‌ساز شوند. در این مقاله، به‌جای معرفی محصول، تمرکز بر این است که چه کسانی باید از مصرف گینر پرهیز کنند یا پیش از مصرف با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت کنند.

گینر نوعی مکمل غذایی پرکالری است که معمولاً ترکیبی از کربوهیدرات و پروتئین را در کنار هم عرضه می‌کند و هدف تولیدکنندگان آن، کمک به افزایش وزن در افرادی است که با وجود تغذیهٔ کافی از غذای معمولی، در افزایش وزن دچار مشکل هستند. این محصول با پودر پروتئین وی (Whey Protein) که عمدتاً پروتئین خالص است تفاوت دارد، زیرا گینر معمولاً کربوهیدرات و کالری بیشتری در هر وعده دارد. ترکیب دقیق کالری، کربوهیدرات و پروتئین بین برندهای مختلف متفاوت است و باید از برچسب محصول بررسی شود؛ به همین دلیل از ذکر عدد اختصاصی برای یک برند خاص در این مقاله خودداری شده است.

صرف‌نظر از نوع مکمل مصرفی، اصل زیربنایی افزایش وزن، مازاد کالری است؛ یعنی دریافت انرژی بیشتر از میزان مصرفی بدن. مطالعه‌ای بر روی دوقلوهای همسان (۱۲ جفت مرد جوان لاغر) که تحت پروتکل کنترل‌شدهٔ پرخوری مزمن (Overfeeding) قرار گرفتند نشان داد که به‌طور میانگین حدود ۵٫۴ کیلوگرم تودهٔ چربی و حدود ۲٫۷ کیلوگرم تودهٔ بدون چربی (شامل عضله) اضافه شد؛ یعنی از کل وزن اضافه‌شده حدود دو‌سوم (نزدیک به ۶۷ درصد) به‌صورت چربی و تنها حدود یک‌سوم به‌صورت تودهٔ بدون چربی بود — به بیان دیگر به ازای هر یک کیلوگرم افزایش تودهٔ بدون چربی، حدود دو کیلوگرم بافت چربی افزوده شد [منبع ۱]. این یافته نشان می‌دهد که صرف مصرف مکمل پرکالری، بدون تمرین مقاومتی منظم و برنامهٔ تغذیهٔ متعادل، الزاماً به افزایش عضله منجر نمی‌شود و بخش قابل‌توجهی از وزن اضافه‌شده می‌تواند به شکل چربی باشد.

مصرف گینر یک تصمیم فردی و پزشکی است، نه یک توصیهٔ عمومی. گروه‌های زیر باید پیش از هرگونه مصرف با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت کنند.

مرکز ملی سلامت مکمل و یکپارچه آمریکا (NCCIH، از زیرمجموعه‌های NIH) تأکید می‌کند افرادی که دیابت دارند باید پیش از مصرف هرگونه مکمل غذایی با پزشک یا داروساز خود مشورت کنند، زیرا برخی مکمل‌ها می‌توانند بر قند خون اثر بگذارند یا با داروهای دیابت تداخل داشته باشند [منبع ۲]. از آنجا که گینرها معمولاً بار کربوهیدراتی و قندی بالایی در هر وعده دارند، این مشورت برای افراد دیابتی یا دارای مقاومت به انسولین اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند.

بر اساس اطلاعات کلینیک مایو، رژیم پرپروتئین می‌تواند در افرادی که کلیه‌های آن‌ها به‌درستی کار نمی‌کند، عملکرد کلیه را بدتر کند، زیرا بدن ممکن است نتواند تمام محصولات زائد ناشی از تجزیهٔ پروتئین را به‌طور کامل دفع کند [منبع ۳]. از آنجا که بسیاری از مکمل‌های گینر حاوی مقادیر قابل‌توجه پروتئین هستند، افراد مبتلا به بیماری مزمن کلیوی باید پیش از مصرف حتماً با پزشک متخصص کلیه مشورت کنند.

در بیماران مبتلا به بیماری‌های پیشرفتهٔ کبدی، به‌ویژه در زمینهٔ خطر انسفالوپاتی کبدی (Hepatic Encephalopathy)، مدیریت میزان و نوع پروتئین دریافتی باید به‌صورت فردی و تحت نظر تیم درمانی انجام شود. منابع تخصصی تأکید می‌کنند که در این بیماران نباید پروتئین را خودسرانه به‌شدت محدود کرد، بلکه تنظیم پروتئین باید بر پایهٔ ارزیابی بالینی دقیق و پاسخ فرد به پروتئین انجام شود [منبع ۴]. بنابراین هرگونه تغییر خودسرانهٔ الگوی پروتئین یا کالری با مکمل‌های پرپروتئین یا پرکالری در این گروه بدون نظارت پزشک توصیه نمی‌شود.

بسیاری از مکمل‌های گینر بر پایهٔ پروتئین شیر (وی یا کازئین) تولید می‌شوند که ممکن است حاوی لاکتوز باشند. بر اساس اطلاعات مؤسسهٔ ملی دیابت و بیماری‌های گوارشی و کلیوی آمریکا (NIDDK)، در افراد دارای عدم تحمل لاکتوز، لاکتوز هضم‌نشده وارد روده بزرگ شده و باعث بروز نفخ، گاز، دل‌درد و اسهال می‌شود [منبع ۵]. این افراد باید پیش از مصرف گینرهای حاوی لبنیات، برچسب محصول را از نظر میزان لاکتوز بررسی کنند یا از مصرف آن خودداری کنند.

همان‌طور که در بخش «اصل پایه» اشاره شد، بخش عمدهٔ کالری مازاد در غیاب تمرین مقاومتی منظم، به‌جای عضله، به شکل چربی ذخیره می‌شود [منبع ۱]. بنابراین افرادی که برنامهٔ تمرینی مقاومتی منظم ندارند، با مصرف گینر عمدتاً در معرض افزایش چربی بدن قرار می‌گیرند، نه افزایش تودهٔ عضلانی که هدف اصلی مصرف این محصول است.

مرکز ملی سلامت مکمل و یکپارچه (NCCIH) هشدار می‌دهد که محصولات عرضه‌شده به‌عنوان مکمل غذایی، به‌ویژه دستهٔ مکمل‌های کاهش وزن و بدنسازی، به‌طور فزاینده ممکن است حاوی ترکیبات مضر از جمله مواد دارویی تجویزی یا مواد کنترل‌شده باشند که در برچسب ذکر نشده‌اند؛ همچنین بسیاری از مکمل‌ها هرگز در کودکان و نوجوانان آزمایش نشده‌اند و اثرات جانبی آن‌ها می‌تواند با بزرگسالان متفاوت باشد [منبع ۶]. بنابراین مصرف گینر توسط نوجوانان بدون نظارت پزشک یا متخصص تغذیه توصیه نمی‌شود.

برای بسیاری از افرادی که به‌سادگی کالری کافی از غذای روزمره دریافت نمی‌کنند، راهکار اصلی، اصلاح الگوی تغذیه (افزایش وعده‌ها، انتخاب غذاهای پرانرژی و پروتئین‌دار طبیعی) است، نه لزوماً مصرف مکمل. تصمیم دربارهٔ نیاز واقعی به مکمل و نوع آن باید توسط پزشک یا متخصص تغذیه و بر اساس ارزیابی فردی گرفته شود.

بر اساس اطلاعات ادارهٔ مکمل‌های غذایی مؤسسات ملی سلامت آمریکا (NIH Office of Dietary Supplements)، مکمل‌های غذایی برخلاف داروها پیش از عرضه به بازار نیازی به تأیید ایمنی و اثربخشی از سوی سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) ندارند؛ این مسئولیت شرکت سازنده است که ایمنی محصول و صحت ادعاهای روی برچسب را تضمین کند [منبع ۷]. کمیسیون تجارت فدرال آمریکا (FTC) نیز بارها علیه تبلیغات فریبنده در حوزهٔ مکمل‌های بدنسازی اقدام کرده است، از جمله ادعاهایی مبنی بر افزایش سریع و آسان وزن عضلانی بدون نیاز به تغییر رژیم غذایی یا برنامهٔ تمرینی، که فاقد پشتوانهٔ علمی کافی بوده‌اند [منبع ۸]. این موضوع نشان می‌دهد خریداران این محصولات باید نسبت به ادعاهای تبلیغاتی محتاط باشند و صرفاً بر اساس آن، تصمیم مصرف نگیرند.

این موارد به معنی ممنوعیت قطعی نیستند، اما مصرف خودسرانه می‌تواند باعث تشدید علائم یا ایجاد عوارض شود.

برای آشنایی دقیق‌تر با نقش مکمل‌های پرکاربرد در عضله‌سازی و عملکرد ورزشی، می‌توانید این مقالات را ادامه دهید.

مقایسهٔ علمی کیفیت پروتئین، سنتز پروتئین عضلانی و نقش مقدار کل پروتئین روزانه.

ادامه خواندن

بررسی مکانیسم اثر کراتین، شواهد علمی دربارهٔ اثربخشی و نکات مهم دربارهٔ عوارض احتمالی.

ادامه خواندن

مروری بر شواهد HMB در ورزشکاران، سالمندان و افراد در معرض کاهش تودهٔ عضلانی.

ادامه خواندن

نکته: برای انتخاب مکمل مناسب، نوع تمرین، هدف ورزشی، وضعیت سلامت و رژیم غذایی شما اهمیت دارد. در صورت بیماری زمینه‌ای یا مصرف دارو، مشاوره با متخصص توصیه می‌شود.

مکمل گینر ابزار افزایش کالری دریافتی است، نه یک محصول بی‌خطر برای همه. افراد مبتلا به دیابت، بیماری کلیوی، بیماری کبدی، عدم تحمل لاکتوز، افراد کم‌تحرک بدون برنامهٔ تمرینی، و نوجوانان بدون نظارت پزشک باید پیش از مصرف با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت کنند. همچنین باید توجه داشت که نظارت نهادهای رسمی بر ایمنی و صحت برچسب این محصولات محدود است، بنابراین انتخاب محصول و تصمیم به مصرف باید آگاهانه و ترجیحاً با راهنمایی متخصص انجام شود.

این مطلب صرفاً جنبهٔ اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاورهٔ پزشک یا متخصص تغذیه نیست.

مکمل گینر برای همه مناسب نیست! افرادی که دارای دیابت، مشکلات کلیوی، کبد چرب یا حساسیت‌های گوارشی هستند، باید از مصرف خودسرانه پرهیز کنند. برای تنظیم دوز دقیق و بررسی وضعیت سلامت خود، با متخصص تغذیه مشورت کنید.

رزرو نوبت متخصص و کارشناس ارشد تغذیه

پاسخگویی سریع در

طبیب‌یاب

من سینا ابراهیمی، متولد ۱۳۶۸ و دارای مدرک کارشناسی ارشد داروشناسی هستم و بیش از ۱۰ سال در زمینه پژوهش و نگارش مقالات تخصصی دارویی فعالیت کرده‌ام. علاقه‌مند به بررسی آخرین دستاوردهای دارویی، معرفی داروها و آگاهی‌بخشی علمی در حوزه سلامت هستم و مقالات متعددی در این زمینه منتشر کرده‌ام.