علت قار و قور مداوم شکم و چه زمانی نگران کننده است

لینک صفحه جهت اشتراک گذاری کپی شد

صدای قار و قور شکم (بوربوریگمی؛ Borborygmi) یکی از رایج‌ترین اتفاقاتی است که در دستگاه گوارش رخ می‌دهد و در بیشتر موارد کاملاً طبیعی است. بر اساس منابع بالینی، صداهای شکمی در جریان حرکات دودی‌شکل (Peristalsis) روده و هنگام عبور گاز و مایع از مجرای روده تولید می‌شوند و بیشتر صداهایی که از شکم و روده شنیده می‌شود، ناشی از روند طبیعی هضم است.

در این مقاله علت‌های شایع و بی‌خطر قار و قور مداوم شکم، علل نیازمند بررسی پزشکی، و مهم‌تر از همه، علائم هشداردهنده‌ای که نشان می‌دهند باید فوراً به پزشک مراجعه کرد، بررسی می‌شود.

در معاینهٔ بالینی، حرکات طبیعی روده صداهایی منقطع و با زیر و بمی پایین ایجاد می‌کنند که هنگام عبور گاز و مایع از مجرای روده شنیده می‌شوند. این پدیده بخشی از فرایند طبیعی گوارش است؛ با این حال شدت آن ثابت نیست و در حالت ناشتا و پس از غذا خوردن الگوی متفاوتی دارد.

یکی از دلایل اصلی صدای بلندتر شکم در حالت گرسنگی، فعالیت الگویی به نام کمپلکس حرکتی مهاجر (Migrating Motor Complex – MMC) است. طبق پژوهش منتشرشده در مجلهٔ Sensors (۲۰۱۸)، MMC یک الگوی حرکتی چرخه‌ای و تکرارشونده در معده و رودهٔ کوچک در حالت ناشتاست که نقش «نظافتچی» دارد و محتویات را در مسیر گوارش به جلو می‌راند. این چرخه هر ۸۰ تا ۱۵۰ دقیقه تکرار می‌شود و شامل سه فاز است:

در همین پژوهش، ثبت صداهای روده با حسگر صوتی نشان داد که صداهای طولانی‌تر روده عمدتاً در فازهای دو و سه تولید می‌شوند؛ یافته‌ای که با افزایش فعالیت گوارشی در این فازها همخوانی دارد. پس از خوردن غذا، الگوی مشخص MMC بر هم می‌خورد و صداهای طولانی روده به‌صورت یکنواخت‌تر و با شاخص صوتی بالاتر نسبت به حالت ناشتا پراکنده می‌شوند که نشانهٔ فعالیت حرکتی بالای دستگاه گوارش پس از غذاست.

در اغلب موارد، قار و قور شکم نشانهٔ هیچ بیماری خاصی نیست و به یکی از دلایل زیر مربوط می‌شود:

اگر قار و قور شکم مکرر، شدید یا همراه با ناراحتی گوارشی باشد، ممکن است نشانه‌ای از یکی از شرایط زیر باشد که نیازمند ارزیابی پزشک است:

بر اساس NHS، در عدم تحمل لاکتوز علائم معمولاً از چند دقیقه تا چند ساعت پس از مصرف خوراکی‌های حاوی لاکتوز ظاهر می‌شوند و شامل درد یا ناراحتی شکم، نفخ، دفع گاز، قار و قور شکم، اسهال یا یبوست، و تهوع یا استفراغ هستند.

در رشد بیش از حد باکتریایی رودهٔ کوچک (Small Intestinal Bacterial Overgrowth – SIBO)، سوءجذب کربوهیدرات‌ها و تخمیر آن‌ها موجب تولید هیدروژن، دی‌اکسید کربن و متان و در نتیجه اتساع شکم و افزایش دفع گاز می‌شود. تظاهرات بالینی شایع آن شامل ناراحتی شکمی، نفخ، افزایش دفع گاز و اسهال آبکی مزمن است.

بر اساس Mayo Clinic، در بیماری سلیاک مصرف گلوتن (پروتئین موجود در گندم، جو و چاودار) واکنش ایمنی در رودهٔ کوچک ایجاد می‌کند؛ این واکنش پوشش داخلی روده و پرزهای آن را ملتهب و تخریب می‌کند. آسیب رودهٔ حاصل غالباً موجب اسهال، خستگی، کاهش وزن، نفخ و کم‌خونی می‌شود.

سندرم روده تحریک‌پذیر (Irritable Bowel Syndrome) نیز از علل شایع نفخ و ناراحتی گوارشی مزمن است؛ برای اطلاعات کامل دربارهٔ علائم، تشخیص و مدیریت آن به مقالهٔ اختصاصی «سندرم روده تحریک‌پذیر (IBS)» مراجعه کنید.

در موارد نادر، تغییر صدای شکم می‌تواند با انسداد روده (Bowel Obstruction) مرتبط باشد. طبق MedlinePlus، صداهای رودهٔ بسیار زیر و تیز می‌تواند نشانهٔ انسداد اولیهٔ روده باشد و اگر صداهای پرکار روده ناگهان به سکوت کامل تبدیل شوند، این وضعیت نیازمند مراقبت فوری است زیرا می‌تواند به معنای پارگی روده باشد.

بر اساس Cleveland Clinic، انسداد روده یک اورژانس پزشکی است که به مراقبت فوری نیاز دارد؛ در صورت خفگی عروقی (Strangulation) خون‌رسانی به بخشی از روده قطع می‌شود و مرگ بافت (گانگرن) رخ می‌دهد که خطر عفونت شدید و حتی مرگ را به همراه دارد.

در صورت بروز هر یک از علائم زیر باید بلافاصله با پزشک تماس گرفت یا به بخش اورژانس مراجعه کرد:

Cleveland Clinic تأکید می‌کند در صورت مشاهدهٔ علائم انسداد روده نباید منتظر ماند و باید فوراً با پزشک تماس گرفت یا به اورژانس مراجعه کرد.

طبق MedlinePlus، در صورت وجود صداهای غیرطبیعی شکم همراه با موارد زیر باید با پزشک تماس گرفت:

این مطلب صرفاً جنبهٔ اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاورهٔ پزشک نیست.

در این مقاله با علائم IBS، انواع آن، معیارهای تشخیص و روش‌های مدیریت مانند رژیم کم‌FODMAP و اصلاح سبک زندگی آشنا شوید.

قار و قور شکم اغلب طبیعی و ناشی از حرکات روده، گرسنگی، بلع هوا یا بعضی خوراکی‌هاست؛ اما اگر مداوم باشد یا همراه با درد، کاهش وزن، اسهال، یبوست شدید، نفخ آزاردهنده یا خون در مدفوع باشد، نیاز به بررسی تخصصی دارد.

من پژمان ویسی، متولد ۱۳۷۳ و دارای مدرک کارشناسی ارشد پزشکی عمومی هستم و در زمینه شناخت، پیشگیری و بررسی بیماری‌ها فعالیت تخصصی دارم. با علاقه به ارتقای آگاهی عمومی در حوزه سلامت، به نگارش مطالب و مقالات علمی درباره بیماری‌ها، علائم، روش‌های درمان و مراقبت‌های پزشکی می‌پردازم.

سوالات متداول

آخرین اطلاعات درباره روده چیست؟

جدیدترین اطلاعات و تغییرات مربوط به روده در این گزارش ارائه شده است.

علت قار و قور مداوم شکم و چه زمانی نگران‌کننده است چیست؟

در این مطلب اطلاعات، جزئیات و نکات مرتبط با علت قار و قور مداوم شکم و چه زمانی نگران‌کننده است بررسی شده است.

چرا علت قار و قور مداوم شکم و چه زمانی نگران‌کننده است اهمیت دارد؟

این موضوع به دلیل اطلاعات و کاربردهای مرتبط، مورد توجه کاربران قرار گرفته است.