علت صدا دادن (تق تق) زانو هنگام بالا رفتن از پله

بسیاری از افراد هنگام بالا رفتن از پله یا خم کردن زانو صدایی شبیه تق‌تق، ترق یا خش‌خش می‌شنوند. نام پزشکی این پدیده کرپیتوس زانو (Knee Crepitus) است. طبق مرور سیستماتیک منتشرشده در مجلهٔ British Journal of Sports Medicine، این صدا در حدود ۳۶ درصد از افراد مفصلاً سالم و بدون درد نیز دیده می‌شود و در جمعیت عمومی شیوعی حدود ۴۱ درصد دارد؛ به همین دلیل به‌تنهایی و بدون علامت دیگر، معمولاً نگران‌کننده نیست.

کرپیتوس به هر نوع صدای شنیدنی یا احساس‌شدنی از مفصل هنگام حرکت گفته می‌شود؛ از جمله صدای ترق (Popping)، تق‌تق (Cracking)، یا صدای ساییدگی شبیه ولکرو (Velcro-like sound). به گفتهٔ آکادمی جراحان ارتوپدی آمریکا (AAOS/OrthoInfo)، این صدا می‌تواند از منابع مختلفی در زانو تولید شود.

مطالعات تصویربرداری با MRI هم‌زمان نشان داده‌اند صدای ترق مفاصل با تشکیل ناگهانی حفره‌ای گازی در مایع سینوویال (مایع درون‌مفصلی) همزمان است؛ فرایندی به نام تریبونوکلئاسیون (Tribonucleation) که در آن سطوح مفصلی هنگام جدا شدن از هم، گاز محلول در مایع مفصل را به‌سرعت به‌صورت حباب آزاد می‌کنند. این نوع صدا معمولاً بدون درد است و بی‌خطر تلقی می‌شود.

گاهی صدا ناشی از لغزیدن یا جابه‌جایی تاندون‌ها و رباط‌های اطراف زانو (مانند نوار ایلیوتیبیال یا تاندون‌های اطراف کشکک) روی برجستگی‌های استخوانی هنگام خم و راست شدن زانو است. این حالت هم در بیشتر موارد بی‌ضرر است، هرچند طبق OrthoInfo، در برخی افراد با سندرم نوار ایلیوتیبیال (IT Band Syndrome) یا سندرم پلیکا (Plica Syndrome) همراه با ناراحتی از قسمت داخلی یا خارجی زانو نیز دیده می‌شود.

در سندرم درد کشکک‌رانی (Patellofemoral Pain Syndrome) که یکی از شایع‌ترین علل درد جلوی زانو است، کرپیتوس هنگام حرکات خم‌شدهٔ زانو (مثل پله رفتن یا نشستن طولانی) یکی از یافته‌های کمکی تشخیص است، هرچند به‌تنهایی برای تشخیص کافی نیست. این وضعیت اغلب با ناراحتی خفیف جلوی زانو هنگام بالا و پایین رفتن از پله یا پس از نشستن طولانی همراه است.

در مرور سیستماتیک یادشده، شیوع کرپیتوس در افراد مبتلا به آرتروز زانو به حدود ۸۱ درصد می‌رسد و وجود کرپیتوس با احتمال بیشتر یافته‌های ساختاری آرتروز در تصویربرداری همراه است. با این حال شرح دقیق دربارهٔ علائم، درجه‌بندی و مدیریت آرتروز زانو محور مقالهٔ مجزایی دربارهٔ ساییدگی زانو است و در اینجا تکرار نمی‌شود.

اگر صدای تق در پی یک ضربه یا پیچ‌خوردگی ناگهانی زانو رخ داده باشد، ممکن است نشانهٔ پارگی منیسک یا آسیب رباطی باشد. طبق AAOS، در پارگی منیسک، فرد معمولاً هنگام آسیب یک صدای «پاپ» احساس می‌کند و در روزهای بعد زانو به‌تدریج متورم و سفت‌تر می‌شود؛ ممکن است احساس قفل‌شدن، گیرکردن یا ناپایداری زانو نیز وجود داشته باشد.

مطابق OrthoInfo و کلینیک کلیولند (Cleveland Clinic)، اگر صدای زانو با هر یک از موارد زیر همراه باشد، باید توسط پزشک یا متخصص ارتوپدی ارزیابی شود:

در صورت وجود ضربهٔ شدید، تورم ناگهانی شدید، یا ناتوانی جامع در حرکت دادن زانو، مراجعهٔ فوری به پزشک توصیه می‌شود.

صدای زانو همیشه نشانهٔ بیماری نیست، اما اگر همراه با درد، تورم یا محدودیت حرکت باشد، می‌تواند نیاز به ارزیابی پزشکی داشته باشد. جدول زیر تفاوت نشانه‌های معمولاً بی‌خطر و موارد نیازمند تحلیل را مشخص می‌کند.

ساییدگی زانو از علل شایع درد، خشکی مفصل و محدودیت حرکت به‌ویژه در میانسالی و سالمندی است.
در این مقاله با علائم، درجه‌بندی آرتروز زانو و رویکردهای رایج مدیریت آن آشنا می‌شوید.

ادامه مطلب

اگر صدای زانو شما بدون درد و بدون علائم هشداردهنده است، معمولاً نیازی به اقدام درمانی خاصی نیست؛ تقویت عضلات اطراف زانو (به‌ویژه چهارسر ران) و حفظ وزن مناسب می‌تواند در سلامت کلی مفصل زانو مؤثر باشد. اما در صورت وجود هر یک از پرچم‌های قرمز ذکرشده، برای تشخیص دقیق علت (مانند آسیب منیسک، آرتروز یا سندرم درد کشکک‌رانی) و دریافت برنامهٔ درمانی مناسب، حتماً به پزشک یا متخصص ارتوپدی مراجعه کنید. این مقاله هیچ دارو، دوز یا برنامهٔ درمانی فردی توصیه نمی‌کند.

این مطلب صرفاً جنبهٔ اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاورهٔ پزشک نیست.

صدای تق‌تق زانو هنگام بالا رفتن از پله می‌تواند بی‌خطر باشد، اما اگر همراه با درد، تورم، خشکی مفصل یا احساس خالی‌کردن زانو باشد،
بهتر است توسط پزشک متخصص جراحی استخوان و مفاصل (ارتوپدی) تحلیل شود.

دریافت نوبت متخصص ارتوپدی