بیماری گریوز (Graves Disease) چیست؟

لینک صفحه جهت اشتراک گذاری کپی شد

بیماری گریوز یک بیماری خودایمنی (Autoimmune Disease) است که در آن سیستم ایمنی بدن به‌اشتباه به غدهٔ تیروئید حمله می‌کند و باعث تولید بیش‌ازحد هورمون‌های تیروئیدی می‌شود. مطابق گزارش‌ها انجمن تیروئید آمریکا (American Thyroid Association) و مؤسسهٔ ملی دیابت و بیماری‌های گوارشی و کلیوی آمریکا (NIDDK)، بیماری گریوز شایع‌ترین علت پرکاری تیروئید (Hyperthyroidism) است و بر پایه منبع StatPearls، حدود ۶۰ تا ۸۰ درصد موارد پرکاری تیروئید را تشکیل می‌دهد.

این بیماری در زنان ۷ تا ۸ برابر شایع‌تر از مردان است و بیشتر در سنین ۲۰ تا ۵۰ سالگی بروز می‌کند. برای بیانات کلی‌تر دربارهٔ پرکاری تیروئید و سایر علل آن، می‌توانید به مقالهٔ اختصاصی پرکاری تیروئید (Hyperthyroidism) در همین وب‌سایت مراجعه کنید.

در بیماری گریوز، سیستم ایمنی بدن آنتی‌بادی‌هایی به نام آنتی‌بادی گیرندهٔ تیروتروپین (TRAb) یا ایمونوگلوبولین تحریک‌کنندهٔ تیروئید (TSI) می‌سازد. این آنتی‌بادی‌ها به گیرندهٔ هورمون محرک تیروئید (TSH) روی سلول‌های تیروئید متصل می‌شوند و به‌جای تخریب سلول، آن‌ها را به تولید بیش‌ازحد هورمون تیروئید (T3 و T4) و بزرگ‌شدن غده وادار می‌کنند. این مکانیسم توسط انجمن تیروئید آمریکا و StatPearls تأیید شده است.

علت دقیق شروع کار این واکنش خودایمنی هنوز به‌طور دقیق شناخته نشده، اما طبق NIDDK، ترکیبی از عوامل ژنتیکی و محرک‌های محیطی مانند عفونت ویروسی در بروز آن نقش دارند.

علائم بیماری گریوز به دو دسته تقسیم می‌شود: علائم عمومی ناشی از پرکاری تیروئید که در سایر علل پرکاری تیروئید نیز دیده می‌شود، و علائم اختصاصی که فقط یا عمدتاً در گریوز رخ می‌دهند.

این فهرست بر پایه منابع انجمن تیروئید آمریکا و کلیولند کلینیک (Cleveland Clinic) تنظیم شده است.

برخلاف سایر علل پرکاری تیروئید، بیماری گریوز می‌تواند سه خصوصیت بالینی مشخص ایجاد کند که به «تریاد گریوز» معروف است:

طبق انجمن تیروئید آمریکا، حدود یک‌سوم بیماران مبتلا به گریوز دچار درجاتی از افتالموپاتی گریوز (Graves’ Ophthalmopathy) می‌شوند که شامل بیرون‌زدگی چشم‌ها (Proptosis)، احساس شن در چشم، قرمزی و التهاب، و در موارد نادر اختلال بینایی است. مطابق همین منبع، تنها حدود ۵ درصد از بیماران دچار التهاب متوسط تا شدید چشمی می‌شوند.

بر پایه کلیولند کلینیک، حداکثر تا ۴ درصد از بیماران مبتلا به گریوز دچار میکزدم پیش‌تیبیال (Pretibial Myxedema) می‌شوند؛ ضخیم‌شدگی و برجستگی پوست، معمولاً روی ساق پا، که به آن درماتوپاتی گریوز نیز گفته می‌شود.

بزرگ‌شدن یکنواخت و منتشر غدهٔ تیروئید (Diffuse Goiter) یکی دیگر از یافته‌های شایع در معاینهٔ بیماران مبتلا به گریوز است که گاهی با صدای خفیف عروقی (Bruit) روی غده همراه است؛ این یافته مطابق StatPearls یکی از قابلیت‌های بالینی اصلی بیماری محسوب می‌شود.

مطابق داده‌ها کلیولند کلینیک و انجمن تیروئید آمریکا، عوامل زیر با بیشتر شدن احتمال ابتلا به بیماری گریوز مرتبط هستند:

تشخیص بیماری گریوز معمولاً بر پایهٔ ترکیبی از آزمایش‌های خون و تصویربرداری انجام می‌شود:

بر پایه انجمن تیروئید آمریکا، «اندازه‌گیری آنتی‌بادی‌هایی مانند TRAb یا TSI مقرون‌به‌صرفه است و در صورت مثبت‌بودن، تشخیص بیماری گریوز را بدون نیاز به آزمایش بیشتر تأیید می‌کند». StatPearls نیز گزارش کرده که آزمایش نسل سوم TRAb حساسیت ۹۷ درصد و خصوصیت ۹۹ درصد برای تشخیص بیماری گریوز دارد. در مواردی که آزمایش آنتی‌بادی در دسترس نباشد، اسکن جذب ید رادیواکتیو می‌تواند تشخیص را تأیید کند.

محدودهٔ مرجع دقیق آزمایش‌های TSH، T3 و T4 بین آزمایشگاه‌ها متفاوت است و تفسیر نهایی نتایج بر عهدهٔ پزشک معالج است؛ برای داده‌ها بیشتر می‌توانید به مقالهٔ اختصاصی آزمایش تیروئید در همین وب‌سایت مراجعه کنید.

طبق انجمن تیروئید آمریکا و NIDDK، سه رویکرد اصلی درمانی برای کنترل بیماری گریوز وجود دارد که انتخاب هرکدام باید توسط پزشک متخصص غدد و بر پایه شرایط فردی بیمار انجام شود:

داروهایی مانند متی‌مازول (Methimazole) و پروپیل‌تیواوراسیل (Propylthiouracil) با نزول تولید هورمون تیروئید، پرکاری را کنترل می‌کنند. مطابق انجمن تیروئید آمریکا، دورهٔ معمول این درمان ۱۲ تا ۱۸ ماه است. این مقاله هیچ دوز یا رژیم دارویی فردی توصیه نمی‌کند و تعیین نوع و مقدار دارو صرفاً بر عهدهٔ پزشک معالج است.

در این روش، ید رادیواکتیو به‌تدریج سلول‌های تولیدکنندهٔ هورمون در تیروئید را از بین می‌برد. طبق NIDDK، تقریباً همهٔ بیماران پس از این درمان دچار کم‌کاری تیروئید (Hypothyroidism) می‌شوند که کنترل آن با قرص هورمون تیروئید ساده‌تر است. این روش در بارداری و شیردهی ممنوع است.

برداشتن بخشی یا تمام غدهٔ تیروئید یکی دیگر از گزینه‌های درمانی قطعی است که نیاز به بی‌هوشی عمومی دارد و معمولاً پس از آن مصرف مادام‌العمر هورمون تیروئید جایگزین ضروری است.

افتالموپاتی گریوز معمولاً نیازمند پیگیری و درمان جداگانه توسط چشم‌پزشک است و ممکن است مستقل از کنترل کارایی تیروئید پیشرفت کند. اقداماتی مانند مراقبت موضعی از چشم، داروهای ضدالتهاب، یا در موارد شدیدتر روش‌های تخصصی‌تر تحت نظر پزشک تعیین می‌شود؛ این مقاله دوز یا ادیشنٔ درمانی فردی برای این بخش ارائه نمی‌دهد.

طبق کلیولند کلینیک، بیماری گریوز کنترل‌نشده در دوران بارداری با بیشتر شدن خطر نارسایی احتقانی قلب، سقط جنین، پره‌اکلامپسی (Preeclampsia)، زایمان زودرس، وزن کم هنگام تولد، و پرکاری تیروئید نوزاد همراه است. بر همین اساس، پایش و درمان مناسب این بیماری در دوران بارداری اهمیت زیادی دارد.

انجمن تیروئید آمریکا و NIDDK اشاره می‌کنند که در سه‌ماههٔ اول بارداری، پروپیل‌تیواوراسیل نسبت به متی‌مازول ترجیح داده می‌شود، زیرا متی‌مازول در موارد نادر می‌تواند برای جنین مضر باشد؛ این تصمیم باید توسط پزشک متخصص و طبق شرایط بالینی هر فرد اتخاذ شود.

تیروئیدیت هاشیموتو شایع‌ترین علت کم‌کاری تیروئید (Hypothyroidism) است که در آن سیستم ایمنی بدن به اشتباه به بافت غده تیروئید حمله کرده و به مرور زمان باعث التهاب مزمن و نزول ترشح هورمون‌های حیاتی بدن می‌شود. خستگی مزمن، رشد وزن بدون علت، عدم تحمل سرما، خشکی پوست و ریزش مو از شایع‌ترین نشانه‌های این بیماری خودایمنی هستند.

در صورتی که بیماری گریوز درمان‌نشده یا کنترل‌نشده باقی بماند، ممکن است به یک وضعیت نادر اما بسیار خطرناک به نام طوفان تیروئیدی (Thyroid Storm) پیشرفت کند. مطابق StatPearls، طوفان تیروئیدی یک اورژانس پزشکی است که با تب، تپش قلب شدید، بی‌قراری یا تغییر سطح هوشیاری، علائم نارسایی قلبی، اختلال بازده کبد، و در موارد شدید تشنج یا کما همراه است. نرخ مرگ‌ومیر گزارش‌شده برای این وضعیت مطابق StatPearls حدود ۸ تا ۲۵ درصد ذکر شده است.

در صورت مشاهدهٔ علائمی مانند تب بالا، ضربان قلب بسیار با سرعت، بی‌قراری شدید یا گیجی در فردی با سابقهٔ پرکاری تیروئید یا بیماری گریوز، باید فوراً با اورژانس (۱۱۵) تماس گرفت، زیرا طوفان تیروئیدی یک وضعیت اورژانسی و تهدیدکنندهٔ حیات است.

این مطلب صرفاً جنبهٔ اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاورهٔ پزشک نیست.

بیماری گریوز (Graves’ Disease) نیاز به پیگیری دقیق دوره‌ای، پایش هورمون‌های تیروئید و کنترل علائم بالینی نظیر تپش قلب، افت وزن، لرزش و عوارض چشمی دارد. از طریق سامانه طبیب‌یاب می‌توانید به بهترین متخصصان و فوق‌تخصص‌های غدد و متابولیسم دسترسی داشته و نوبت ویزیت حضوری یا آنلاین خود را در با سرعت‌ترین زمان ثبت کنید.

من سرمه حقانی، دارای مدرک کارشناسی ارشد پزشکی عمومی هستم و به‌صورت تخصصی در حوزه بیماری‌ها، پیشگیری، تشخیص و ارتقای سلامت فعالیت می‌کنم. با علاقه به آموزش و آگاهی‌بخشی پزشکی، در زمینه نگارش مطالب و مقالات مرتبط با بیماری‌ها و روش‌های مراقبت از سلامت فعالیت دارم.