اسپوندیلیت آنکیلوزان (Ankylosing Spondylitis) چیست؟

لینک صفحه جهت اشتراک گذاری کپی شد

اسپوندیلیت آنکیلوزان یک بیماری التهابی مزمن از گروه اسپوندیلوآرتریت‌های محوری (Axial Spondyloarthritis) است که عمدتاً ستون فقرات و مفاصل ساکروایلیاک (Sacroiliac Joints؛ مفاصل اتصال ستون فقرات به لگن) را درگیر می‌کند. در این بیماری، التهاب مزمن می‌تواند در طول زمان به تشکیل استخوان نوین و جوش‌خوردن تدریجی مهره‌های ستون فقرات به یکدیگر منجر شود.

بر پایه منابع مرجع، حدود ۸۰ درصد از بیماران نخستین علائم را پیش از ۳۰ سالگی تجربه می‌کنند و کمتر از ۵ درصد پس از ۴۵ سالگی تشخیص داده می‌شوند. این بیماری در مردان شایع‌تر از زنان است و زمینهٔ ژنتیکی در بروز آن نقش دارد.

شایع‌ترین علامت، درد و خشکی کمر و/یا باسن است. درد معمولاً در دوره‌های استراحت یا بی‌تحرکی بدتر می‌شود، به‌طوری‌که برخی افراد در میانهٔ شب یا پس از نشستن طولانی درد بیشتری را تجربه می‌کنند؛ در مقابل، حرکت و ورزش می‌تواند درد را بهبود بخشد.

با پیشرفت بیماری، علائم می‌توانند به نواحی دیگر ستون فقرات یا بدن گسترش یابند.

تشخیص زودهنگام اسپوندیلیت آنکیلوزان تا حد زیادی به شناسایی الگوی «کمردرد التهابی» (Inflammatory Back Pain) بستگی دارد که مشخصه‌های مشخصی دارد و از کمردردهای مکانیکی رایج متفاوت است. این مشخصه‌ها شامل ابتدا تدریجی، سن ابتدا زیر ۴۰ سالگی، بهبود با فعالیت و عدم بهبود با استراحت، و درد شبانه است.

در صورت وجود کمردرد مزمن (بیش از سه ماه) با قابلیت‌های التهابی، به‌ویژه در افراد زیر ۴۰ سال، ارزیابی توسط روماتولوژیست توصیه می‌شود.

اسپوندیلیت آنکیلوزان محدود به ستون فقرات نیست و می‌تواند اندام‌های دیگر بدن را نیز درگیر کند.

یووئیت قدامی حاد (Acute Anterior Uveitis)، یعنی التهاب لایهٔ میانی چشم، شایع‌ترین عارضهٔ خارج‌مفصلی این بیماری است و در حدود ۲۵ تا ۳۵ درصد از بیماران رخ می‌دهد.

یووئیت (التهاب چشم: درد، قرمزی، حساسیت به نور، تاری دید) نیازمند ارزیابی فوری چشم‌پزشکی است.

التهاب زیربالینی یا آشکار روده تا حدود ۵۰ درصد از بیماران مبتلا به اسپوندیلیت آنکیلوزان دیده می‌شود و در برخی موارد با بیماری‌های التهابی روده (Inflammatory Bowel Disease) مانند بیماری کرون یا کولیت اولسراتیو همراه است.

پسوریازیس (Psoriasis) در حدود ۱۰ درصد از بیماران مبتلا به اسپوندیلیت آنکیلوزان دیده می‌شود.

در موارد کمتر شایع، این بیماری می‌تواند به نارسایی دریچهٔ آئورت (Aortic Regurgitation) یا اختلالات هدایت الکتریکی قلب منجر شود.

ژن HLA-B27 مهم‌ترین عامل ژنتیکی شناخته‌شدهٔ مرتبط با اسپوندیلیت آنکیلوزان است. با این حال، داشتن این ژن به معنای ابتلای قطعی نیست: تنها حدود ۵ تا ۶ درصد از افراد دارای HLA-B27 به این بیماری مبتلا می‌شوند و برخی از بیماران مبتلا نیز این ژن را ندارند. شیوع HLA-B27 در جمعیت‌های مختلف نیز متفاوت است.

پزشک با پرسش دربارهٔ سابقهٔ پزشکی، سابقهٔ خانوادگی و الگوی علائم، و علاوه بر این معاینهٔ وضعیت بدنی، انعطاف‌پذیری و نقاط دردناک، ارزیابی اولیه را انجام می‌دهد.

رادیوگرافی ساده (X-ray) می‌تواند دگرگونی‌ها مفاصل ساکروایلیاک را نشان دهد؛ این اصلاحات در یک مقیاس درجه‌بندی از صفر تا چهار توصیف می‌شوند، از حالت طبیعی تا جوش‌خوردگی جامع مفصل. در مراحل اولیهٔ بیماری که هنوز دگرگونی‌ها رادیوگرافی مشخص نشده، تصویربرداری تشدید مغناطیسی (MRI) می‌تواند التهاب فعال را زودتر شناسایی کند.

رشد نشانگرهای التهابی مانند CRP و ESR در حدود ۵۰ تا ۷۰ درصد از بیماران با بیماری فعال دیده می‌شود؛ با این حال، طبیعی بودن این آزمایش‌ها تشخیص را رد نمی‌کند. آزمایش ژن HLA-B27 نیز می‌تواند در کنار سایر یافته‌ها به‌عنوان یک شاخص حمایتی استفاده شود.

درمان قطعی برای اسپوندیلیت آنکیلوزان وجود ندارد، اما گزینه‌های درمانی متعددی برای کنترل علائم، حفظ تحرک و کم شدن پیشرفت بیماری در دسترس است.

ورزش منظم و فیزیوتراپی، رکن اصلی درمان این بیماری محسوب می‌شوند و هدف آن‌ها افت درد و خشکی و بهبود وضعیت بدنی است. فیزیوتراپی تحت نظارت متخصص، در بهبود فعالیت بیماری، کارایی و درد مؤثرتر از مراقبت معمول است.

داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAID) معمولاً نخستین خط درمان دارویی هستند و به‌صورت روزانه و بلندمدت برای کنترل درد و التهاب تجویز می‌شوند؛ پاسخ به این داروها معمولاً پس از چهار تا شش هفته ارزیابی می‌شود. مصرف هرگونه دارو باید تنها زیر نظر پزشک و متناسب با شرایط فردی انجام شود.

در بیمارانی که پاسخ کافی به داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی نمی‌دهند، داروهای بیولوژیک هدفمند مانند مهارکننده‌های TNF (Tumor Necrosis Factor؛ از جمله آدالیمومب، اینفلیکسیمب و اتانرسپت) یا مهارکننده‌های IL-17 (Interleukin-17؛ مانند سکوکینوماب)، تحت نظر روماتولوژیست در نظر گرفته می‌شوند. ارزیابی پاسخ به این داروها معمولاً حدود دوازده هفته پس از شروع کار صورت می‌گیرد.

کورتیکواستروئیدهای خوراکی و سیستمیک معمولاً برای این بیماری توصیه نمی‌شوند، هرچند تزریق موضعی استروئید در موارد خاص ممکن است در نظر گرفته شود.

با پیشرفت بیماری، بدن برای ترمیم نواحی ملتهب استخوان به‌روز می‌سازد که به‌تدریج می‌تواند مهره‌ها را به هم جوش دهد. حفظ فعالیت بدنی منظم به بهبود وضعیت قرارگیری بدن (Posture) و دامنهٔ حرکتی ستون فقرات کمک می‌کند و از سفت و خمیده شدن پیش‌روندهٔ ستون فقرات پیشگیری می‌کند.

دیابت بارداری (GDM) یکی از شایع‌ترین اختلالات متابولیک در دوران حاملگی است که به دلیل رشد مقاومت به انسولین ناشی از ترشح هورمون‌های جفتی ایجاد می‌شود. عدم کنترل دقیق گلوکز خون می‌تواند عوارضی نظیر رشد بیش از حد جنین (ماکروزومی)، پلی‌هیدرآمنیوس، زایمان زودرس و افت قند خون نوزاد بلافاصله پس از تولد را به دنبال داشته باشد. در این مقاله، پروتکل‌های غربالگری، رژیم درمانی و استراتژی‌های مدیریت قند تشریح شده است.

این مطلب صرفاً جنبهٔ اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان پزشک نیست. برای تشخیص و برنامهٔ درمانی متناسب با شرایط فردی خود، حتماً به پزشک یا روماتولوژیست مراجعه کنید.

اسپوندیلیت آنکیلوزان (روماتیسم ستون فقرات) یک بیماری التهابی مزمن و پیشرونده است که عمدتاً مفاصل ساکروایلیاک و مهره‌های ستون فقرات را درگیر می‌کند. عدم کنترل و مداخله زودهنگام می‌تواند به چسبندگی مهره‌ها (ستون فقرات خیزرانی یا Bamboo Spine)، محدودیت شدید حرکتی، کیفوز و ناتوانی دائمی منجر شود. با بهره‌گیری از متخصصان روماتولوژی طبیب‌یاب، فرصت تشخیص بهنگام با MRI و مهار پیشرفت بیماری با پروتکل‌های نوین دارویی فراهم است.

• درد ناگهانی و شدید ستون فقرات حتی پس از ترومای خفیف: به دلیل پوکی استخوان همراه و شکنندگی مهره‌های جوش‌خورده.

• علائم عصبی نظیر بی‌حسی پاها، ضعف پیشرونده عضلانی یا بی‌اختیاری ادرار و مدفوع (سندرم دم اسب / Cauda Equina).

• تنگی نفس پیشرونده یا درد قفسه سینه ناشی از درگیری مفاصل دنده‌ای-مهره‌ای یا نارسایی دریچه آئورت.

من سرمه حقانی، دارای مدرک کارشناسی ارشد پزشکی عمومی هستم و به‌صورت تخصصی در حوزه بیماری‌ها، پیشگیری، تشخیص و ارتقای سلامت فعالیت می‌کنم. با علاقه به آموزش و آگاهی‌بخشی پزشکی، در زمینه نگارش مطالب و مقالات مرتبط با بیماری‌ها و روش‌های مراقبت از سلامت فعالیت دارم.