کتابی درباره نسل جدید نواندیشان دینی

کتاب «حدیث نواندیشان دینی» با عنوان فرعی «یک نسل پس از عبدالکریم سروش» متکفل بحث از آراء سه تن از متأخرینِ جریان روشنفکری دینی است:

فصل اول به ابوالقاسم فنایی پرداخته است. فنایی از جمله افرادی است که دو مؤلفۀ اخلاق و معنویت را در عرصۀ دینداری برجسته ساخته است. وی با طرح ایدۀ تقدم اخلاق بر دینشناسی، همچنین با طرح ایدۀ معنویت قدسی کوشیده است تا فهمی از دینداری ارائه کند که هم معقول است و هم مقبول. فنایی نشان داده است که اگر به زیور اخلاق مزیّن نیستی و گام در وادی دین نهادهxadای، ثمرات مبارکی را به ارمغان نخواهی آورد. نویسنده در این بخش کوشیده است تا اقوال و آرائی را نشان دهد که سویهxadهایی غیر اخلاقی دارند و به دین منتسب شدهxadاند و در مقابل، آراء فنایی را در تقابل با آن رویکردها برجسته سازد. فنایی علاوه بر مباحث اخلاقی و معنویت قدسی، به فلسفۀ فقه نیز توجه کرده است. وی در خصوص اوقات شرعی، ارتداد، ربای بانکی نظرات متفاوتی از قرائت رسمی را برگزیده که در این کتاب به آنها نیز اشاره شده است.

فصل دوم کتاب، به آراء آرش نراقی اختصاص دارد. بنیان اصلی اندیشۀ نراقی، بر اساس سنت گرایی انتقادی است. وی منظومهxadای را در نظر دارد که بر اساس آن، هم میxadتوان به داشتهxadهای گذشتگان از دینداری تکیه داد و هم میتوان فرآوردهxadای غنی برای امروزیان به ارمغان آورد. وی بر اساس این بنای فکری، به بحثهای معاد جسمانی، وحی، حقوق بشر، مدنیّت، کسوفِ خداوند، اخلاقِ خشونت، همجنسگرایی و ... پرداخته است. آرش نراقی نشان داده است که میxadتوان در این جهانِ سرعت زده، همچنان بر مؤلفهxadهای دینی اهتمام ورزید و از داشتهxadهای خود پای پس نکشید، اما در عین حال، دستاوردهای دنیای معاصر را نیز به دیدۀ عنایت نگریست.

فصل سوم کتاب، به آراء سروش دباغ اختصاص دارد. دباغ نیز کوشیده است تا در قامت یک نواندیش دینی، به سئوالات و پرسشها و خردهگیریها بر دین و دینداری پاسخ گوید. وی بارها به دفاع از جریان نواندیشی دینی پرداخته است و کوشیده تا از زوایای مختلف این مفهوم پرده بردارد و آن را مفهوم و مقبول کند. دباغ نیز بر آن است تا از آموزهxadهای دینی در دنیای معاصر غبار زدایی کند. وی بحثهای مبسوطی را در خصوص عرفان مدرن طرح کرده است. وی همچنین به موضوع تفسیر قرآن وارده شده و میکوشد تا فهمی معقول از آیات قرآنی را برای بشر امروزی به ارمغان آورد. رویکرد وی در تفسیر قرآن، غالباً سویهxadای اگزیستانس و وجودی دارد. دباغ همچنین با برگرفتن آموزهxadهای ویتگنشتاین، بر آن است که رویکرد ذاتگرایانه از دین را مورد انتقاد قرار دهد. سروش دباغ رویکردی اخلاقی از دین را برجسته دیده است و برخی از احکام فقهی را نیز به ترازوی اخلاقی میxadسنجد. به عنوان نمونه، وی مباحث حجاب، ارتداد و ازدواجهای عرفی را از سویهxadای اخلاقی مورد بحث قرار میxadدهد. فیلم و رمان نیز یکی دیگر از دغدغهxadهای این نواندیش دینی است که در این کتاب به آن پرداخته شده است.
نویسنده کوشیده است تا سویهxadای روایتگونه را در شرح آراء این سه متفکر برگزیند. همچنین در پایان هر فصل، نشان داده شده است که آراء این متفکران به چه کارِ امروزِ ما میxadآید. کتاب حدیث نواندیشان دینی را سید هادی طباطبایی در 448 صفحه به رشتۀ تحریر در آورده است.

مرکز اخبار فیلم ایران اسلامی...