خونریزی شدید قاعدگی (Heavy Menstrual Bleeding / Menorrhagia) چیست؟

لینک صفحه جهت اشتراک گذاری کپی شد

خونریزی شدید قاعدگی که در منابع پزشکی با نام منوراژی (Menorrhagia) یا در طبقه‌بندی‌های تازهتر بخشی از «خونریزی غیرطبیعی رحمی» (Abnormal Uterine Bleeding) شناخته می‌شود، به خونریزی قاعدگی بیش‌ازحد یا طولانی‌مدتی گفته می‌شود که کیفیت زندگی روزمرهٔ فرد را از نظر جسمی، اجتماعی یا عاطفی مختل می‌کند. این مطلب صرفاً جنبهٔ اطلاع‌رسانی عمومی دارد.

برخلاف تصور رایج، تشخیص خونریزی شدید قاعدگی معمولاً بر پایهٔ اندازه‌گیری دقیق حجم خون از دست‌رفته نیست، بلکه طبق علائم عملی و تأثیر آن بر زندگی روزمره سنجیده می‌شود. بر پایه مرکز کنترل و پیشگیری بیماری‌های آمریکا (CDC)، خونریزی‌هایی که بیش از هفت روز طول می‌کشند یا نیاز به تعویض نوار بهداشتی/تامپون در فاصلهٔ کمتر از دو ساعت دارند و همراه با دفع لخته‌های بزرگ هستند، در دستهٔ خونریزی شدید قاعدگی قرار می‌گیرند.

طبق تعریف رایج در پژوهش‌های بالینی، حجم خون قاعدگی ۸۰ میلی‌لیتر یا بیشتر در هر دوره، آستانهٔ عینی خونریزی شدید در نظر گرفته می‌شود؛ هرچند در عمل بالینی، تأثیر بر کیفیت زندگی معیار اصلی تصمیم‌گیری است.

فدراسیون بین‌المللی زنان و زایمان (FIGO) سیستمی استاندارد به نام PALM-COEIN برای طبقه‌بندی علل خونریزی غیرطبیعی رحمی در زنان غیرباردار سنین باروری ارائه کرده که مورد تأیید کالج آمریکایی زنان و زایمان (ACOG) نیز قرار گرفته است. این سیستم علل را به دو گروه ساختاری (PALM) و غیرساختاری (COEIN) تقسیم می‌کند.

علل ساختاری با روش‌های تصویربرداری مانند سونوگرافی یا هیستروسکوپی قابل مشاهده هستند. پولیپ‌های رحمی و فیبروم‌های رحمی (لیومیوم) از شایع‌ترین علل ساختاری خونریزی شدید قاعدگی محسوب می‌شوند و آدنومیوز نیز معمولاً با خونریزی شدید همراه با دردهای قاعدگی شدید بروز می‌کند. بدخیمی و هیپرپلازی آندومتر گرچه کمتر شایع است، اما به‌ویژه در سنین بالاتر و در خونریزی‌های نامنظم باید مدنظر پزشک قرار گیرد.

علل غیرساختاری معمولاً با تصویربرداری قابل مشاهده نیستند و نیازمند ارزیابی آزمایشگاهی یا هورمونی هستند. اختلالات تخمک‌گذاری، مانند آنچه در سندرم تخمدان پلی‌کیستیک دیده می‌شود، از علل شایع در نوجوانان و اوایل سنین باروری است. اختلالات انعقادی ارثی نیز در بخشی از زنان با خونریزی شدید مزمن قاعدگی که از نوجوانی وجود داشته، شناسایی می‌شوند.

خونریزی شدید قاعدگی یکی از شایع‌ترین علل کم‌خونی فقر آهن (Iron Deficiency Anemia) در زنان سنین باروری است. بر پایهٔ پژوهش‌های منتشرشده، شیوع خونریزی شدید قاعدگی در زنان سنین باروری بین حدود ۲۷ تا ۵۴ درصد گزارش شده و این وضعیت با نزول سطح آهن بدن، خستگی مزمن و افت کیفیت زندگی مرتبط است. مرکز کنترل و پیشگیری بیماری‌های آمریکا (CDC) نیز تأکید می‌کند که خونریزی شدید یا طولانی قاعدگی می‌تواند نشانهٔ زمینه‌ای یک اختلال انعقادی خونی باشد و در صورت عدم درمان، به کم‌خونی منجر شود.

پزشک ابتدا با پرسش دربارهٔ الگوی قاعدگی (تعداد روزهای خونریزی، تعداد نوار/تامپون مصرفی، وجود لخته)، سابقهٔ خانوادگی اختلالات انعقادی، داروهای مصرفی و سابقهٔ بیماری‌های زمینه‌ای، به ارزیابی اولیه می‌پردازد. معاینهٔ لگنی نیز بخشی از مرور اولیه است.

آزمایش شمارش دقیق خون (CBC) برای ارزیابی هموگلوبین و هماتوکریت و ارزیابی کم‌خونی احتمالی درخواست می‌شود. در صورت لزوم، آزمایش‌های مرتبط با انعقاد خون و بازده تیروئید نیز ممکن است بخشی از مرور باشند. هرگونه محدودهٔ عددی مرجع باید توسط آزمایشگاه و پزشک معالج تفسیر شود؛ این مقاله عدد مرجع خاصی ارائه نمی‌دهد.

سونوگرافی لگنی (ترجیحاً ترانس‌واژینال) روش رایج اولیه برای مرور علل ساختاری مانند فیبروم، پولیپ یا آدنومیوز است. در موارد خاص، هیستروسکوپی یا نمونه‌برداری از آندومتر (Endometrial biopsy) برای رد بدخیمی یا هیپرپلازی توصیه می‌شود.

انتخاب روش درمانی به علت زمینه‌ای، شدت خونریزی، سن بیمار و تمایل به بارداری در آینده بستگی دارد و باید توسط پزشک متخصص زنان تعیین شود. هیچ دوز دارویی یا رژیم درمانی فردی در این گزارش پیشنهاد نمی‌شود.

در مواردی که درمان دارویی مؤثر نباشد، منع مصرف داشته باشد یا علت ساختاری مانند فیبروم و پولیپ نیازمند مداخله باشد، گزینه‌های جراحی مطرح می‌شوند. یکی از این روش‌ها ابلیشن آندومتر (Endometrial Ablation) است؛ روشی کم‌تهاجمی که برای زنانی که دیگر تمایلی به بارداری ندارند و بدخیمی رحمی در آن‌ها رد شده، در نظر گرفته می‌شود. برداشتن پولیپ یا فیبروم از راه هیستروسکوپی، و در موارد شدید و مقاوم، هیستروکتومی (برداشتن رحم) نیز از دیگر گزینه‌های جراحی هستند که تصمیم‌گیری دربارهٔ آن‌ها مفصلاً فردی و بر عهدهٔ پزشک متخصص است.

خونریزی شدید قاعدگی یا Heavy Menstrual Bleeding به خونریزی‌ای گفته می‌شود که زندگی روزمره، فعالیت‌های اجتماعی یا وضعیت جسمی فرد را مختل کند. طولانی شدن خونریزی، نیاز به تعویض مکرر نوار بهداشتی یا تامپون و دفع لخته‌های بزرگ می‌تواند از نشانه‌های آن باشد.

متخصص زنان با مرور الگوی خونریزی، معاینه و آزمایش‌های لازم مانند CBC و تست‌های هورمونی و در صورت نیاز سونوگرافی رحم و تخمدان‌ها، علت زمینه‌ای را ارزیابی می‌کند. درمان بسته به علت می‌تواند شامل داروهای کنترل‌کننده خونریزی، درمان‌های هورمونی، اصلاح کم‌خونی یا روش‌های مداخله‌ای و جراحی باشد.

تشخیص علت خونریزی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا مصرف خودسرانه دارخیص علت خونریزی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا مصرف خودسرانه دارو ممکنارداری یا وجود اختلالات انعقادی، مناسب نباشد.

</ژانس مراجعه کنید.

</div

در موارد زیر مراجعهٔ شتابان یا فوری به پزشک ضروری است:

این مطلب صرفاً جنبهٔ اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاورهٔ پزشک نیست. تشخیص علت خونریزی شدید قاعدگی و انتخاب روش درمانی مناسب باید توسط پزشک متخصص زنان و زایمان و بر پایه معاینه و آزمایش‌های فردی صورت گیرد.

</ژانس مراجعه کنید.

</div

من سرمه حقانی، دارای مدرک کارشناسی ارشد پزشکی عمومی هستم و به‌صورت تخصصی در حوزه بیماری‌ها، پیشگیری، تشخیص و ارتقای سلامت فعالیت می‌کنم. با علاقه به آموزش و آگاهی‌بخشی پزشکی، در زمینه نگارش مطالب و مقالات مرتبط با بیماری‌ها و روش‌های مراقبت از سلامت فعالیت دارم.