عفونت قارچی پوست (کچلی) چیست؟

لینک صفحه جهت اشتراک گذاری کپی شد

کچلی یا «رینگ‌ورم» (Ringworm) نام عامیانه‌ای برای گروهی از عفونت‌های سطحی پوست، مو و ناخن است که با قارچ‌هایی به نام درماتوفیت (Dermatophyte) ایجاد می‌شوند. نام علمی این گروه از بیماری‌ها درماتوفیتوز (Dermatophytosis) یا به‌طور خلاصه تینه‌آ (Tinea) است. برخلاف باور رایج، این بیماری هیچ ارتباطی با کرم یا انگل ندارد؛ نام «رینگ‌ورم» صرفاً به‌دلیل شکل حلقه‌مانند ضایعات پوستی رایج شده است.

درماتوفیت‌ها قارچ‌هایی هستند که از پروتئین کراتین موجود در لایهٔ سطحی پوست، مو و ناخن تغذیه می‌کنند و به همین دلیل معمولاً عفونت را به همین بافت‌های سطحی محدود نگه می‌دارند، بدون آنکه به لایه‌های عمقی‌تر بدن نفوذ کنند.

نام بالینی هر نوع کچلی طبق محل درگیری آن در بدن تعیین می‌شود. جدول زیر شایع‌ترین انواع آن را مشخص می‌کند.

توصیه پوستی: درمان عفونت‌های قارچی بسته به محل و وسعت ضایعه می‌تواند شامل داروهای موضعی (پوماد/قطره) یا خوراکی باشد. خودداری از مصرف خودسرانه پومادهای کورتون‌دار (مانند بتامتازون) بسیار مهم است زیرا باعث تشدید قارچ می‌شود.

در بیشتر موارد کچلی بدن، علامت شاخص یک لکهٔ قرمز خارش‌دار حلقه‌ای‌شکل است که حاشیهٔ آن کمی برجسته و پوسته‌دار است، در حالی که مرکز آن روشن‌تر یا نزدیک به رنگ طبیعی پوست به نظر می‌رسد. علائم معمولاً بین ۴ تا ۱۴ روز پس از تماس پوست با قارچ ظاهر می‌شوند.

همهٔ لکه‌های قرمز پوستی ناشی از قارچ، «کچلی» یا تینه‌آ نیستند. دو گروه دیگر از عفونت‌های قارچی پوست که گاهی با کچلی اشتباه گرفته می‌شوند عبارت‌اند از کاندیدیازیس پوستی و پیتیریازیس ورسیکالر.

این عفونت با مخمر کاندیدا (Candida) ایجاد می‌شود، نه درماتوفیت، و معمولاً در چین‌های پوستی مرطوب مانند زیر سینه، زیربغل، کشاله ران یا بین انگشتان دیده می‌شود. برخلاف کچلی، ضایعات کاندیدا معمولاً حاشیهٔ برجسته و پوسته‌دار مشخص و مرکز روشن ندارند و اغلب با ضایعات ماهواره‌ای کوچک (پاپول یا پوسچول) در اطراف لکهٔ اصلی همراه‌اند.

این بیماری با مخمری از خانوادهٔ مالاسزیا (Malassezia) ایجاد می‌شود که به‌طور طبیعی روی پوست وجود دارد. بر خلاف کچلی، پیتیریازیس ورسیکالر مسری نیست و به‌صورت لکه‌های روشن‌تر یا تیره‌تر از رنگ طبیعی پوست، عمدتاً روی قفسهٔ سینه، پشت، گردن و بازوها ظاهر می‌شود.

کچلی بیماری مسری است و می‌تواند از راه‌های زیر منتقل شود:

تشخیص کچلی معمولاً با معاینهٔ بالینی ظاهر ضایعه آغاز می‌شود. برای تأیید تشخیص، پزشک می‌تواند از روش‌های زیر استفاده کند:

انتخاب نوع درمان به محل و شدت درگیری بستگی دارد. تعیین دوز و مدت‌زمان مصرف دارو باید توسط پزشک و بر پایه شرایط فردی بیمار انجام شود.

برای اغلب موارد کچلی بدن، کشالهٔ ران و پای ورزشکار، داروهای ضدقارچ موضعی (کرم یا پماد) از خانواده‌های آزول یا آلیل‌آمین معمولاً کافی هستند.

در کچلی سر، داروهای موضعی معمولاً به‌تنهایی مؤثر نیستند زیرا قارچ به داخل ساقهٔ مو و فولیکول نفوذ می‌کند؛ به همین دلیل درمان اصلی، ضدقارچ خوراکی تجویزشده توسط پزشک است. در عفونت قارچی ناخن نیز به‌دلیل نفوذ دشوار داروهای موضعی به بستر ناخن، درمان خوراکی معمولاً مؤثرتر از درمان موضعی است، هرچند دورهٔ درمان طولانی (معمولاً چند ماه) نیاز دارد و فرصت عود وجود دارد.

افرادی که دیابت دارند یا به‌دلیل بیماری زمینه‌ای، داروهای سرکوب‌کنندهٔ ایمنی یا سایر شرایط دچار نقص سیستم ایمنی هستند، بیشتر در معرض ابتلا به عفونت‌های قارچی پوست و ناخن قرار دارند و ممکن است این عفونت‌ها در آن‌ها شدیدتر یا مقاوم‌تر به درمان باشد. در بیماران دیابتی، عفونت قارچی ناخن و پای ورزشکار می‌تواند زمینه‌ساز عوارض جدی‌تری مانند عفونت باکتریایی ثانویه، سلولیت یا زخم پای دیابتی شود. این افراد باید در صورت مشاهدهٔ هرگونه علامت عفونت قارچی پوست یا ناخن، زودتر به پزشک مراجعه کنند.

این مطلب صرفاً جنبهٔ اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاورهٔ پزشک نیست.

من سرمه حقانی، دارای مدرک کارشناسی ارشد پزشکی عمومی هستم و به‌صورت تخصصی در حوزه بیماری‌ها، پیشگیری، تشخیص و ارتقای سلامت فعالیت می‌کنم. با علاقه به آموزش و آگاهی‌بخشی پزشکی، در زمینه نگارش مطالب و مقالات مرتبط با بیماری‌ها و روش‌های مراقبت از سلامت فعالیت دارم.