کلسترول بالا (هایپرلیپیدمی) چیست؟

لینک صفحه جهت اشتراک گذاری کپی شد

کلسترول یک مادهٔ چرب و مومی‌شکل است که در تمام سلول‌های بدن یافت می‌شود و بدن برای ساخت هورمون‌ها، ویتامین D و موادی که به هضم غذا کمک می‌کنند به آن نیاز دارد. کلسترول از طریق خون در قالب ذراتی به نام لیپوپروتئین (Lipoprotein) جابه‌جا می‌شود. زمانی که سطح برخی از این ذرات در خون بیش از حد بالا رود، اصطلاحاً «کلسترول بالا» یا هایپرلیپیدمی (Hyperlipidemia) رخ می‌دهد که یکی از عوامل خطر شناخته‌شده برای بیماری‌های قلبی-عروقی است.

در آزمایش چربی خون (Lipid Panel) معمولاً سه شاخص اصلی همراه با کلسترول تام (Total Cholesterol) اندازه‌گیری می‌شود: LDL، HDL و تری‌گلیسیرید (Triglyceride). برای داده‌ها مفصل‌تر دربارهٔ نحوهٔ انجام این آزمایش می‌توانید مقالهٔ «آزمایش چربی خون» را در همین سایت مطالعه کنید.

لیپوپروتئین کم‌چگالی (Low-Density Lipoprotein) یا LDL با عنوان کلسترول «بد» شناخته می‌شود، زیرا سطح بالای آن می‌تواند در دیوارهٔ رگ‌ها رسوب کند و به شکل‌گیری پلاک و تنگی عروق منجر شود؛ فرآیندی که خطر بیماری قلبی و سکتهٔ مغزی را صعود می‌دهد.

لیپوپروتئین پرچگالی (High-Density Lipoprotein) یا HDL نقش محافظتی دارد، زیرا کلسترول اضافی خون را به کبد بازمی‌گرداند تا از بدن دفع شود. به همین دلیل به آن کلسترول «خوب» می‌گویند.

تری‌گلیسیرید نوعی چربی خون است که بدن از انرژی مصرف‌نشدهٔ غذا می‌سازد و برای استفادهٔ بعدی ذخیره می‌کند. ترکیب تری‌گلیسیرید بالا با HDL پایین یا LDL بالا می‌تواند خطر حمله قلبی و سکته را بیشتر کند.

کلسترول بالا به‌خودی‌خود معمولاً هیچ علامت مشخصی ایجاد نمی‌کند و می‌تواند سال‌ها بدون هیچ نشانه‌ای در بدن وجود داشته باشد. به همین دلیل، تنها راه قابل‌اعتماد برای شناسایی آن انجام آزمایش خون (پروفایل چربی) است، نه انتظار برای بروز علامت.

وقتی سطح LDL در خون بالا باشد، این ذرات می‌توانند در دیوارهٔ داخلی شریان‌ها رسوب کرده و پلاک تشکیل دهند. با گذشت زمان، این پلاک‌ها می‌توانند شریان‌ها را تنگ یا مسدود کنند؛ وضعیتی که آترواسکلروز (Atherosclerosis) نامیده می‌شود. آترواسکلروز می‌تواند به مشکلاتی مانند آنژین صدری (درد قفسهٔ سینه)، حمله قلبی، حملهٔ ایسکمیک گذرا، سکتهٔ مغزی، بیماری شریان‌های محیطی در دست و پا و حتی بیماری مزمن کلیه منجر شود.

هایپرکلسترولمی خانوادگی (Familial Hypercholesterolemia) یک بیماری ارثی است که در آن جهش‌های ژنی (عمدتاً در ژن‌های LDLR، APOB و PCSK9) باعث می‌شوند بدن نتواند LDL را به‌درستی از خون پاک کند. این بیماری تقریباً یک نفر از هر ۲۵۰ نفر را در آمریکا مبتلا می‌کند و افراد مبتلا در معرض خطر بالاتر بیماری عروق کرونر و حمله قلبی زودرس قرار دارند. در این افراد، تغییر سبک زندگی به‌تنهایی معمولاً کافی نیست و اغلب نیاز به داروهای پایین‌آورندهٔ کلسترول وجود دارد.

برخی بیماری‌ها مانند دیابت، کم‌کاری تیروئید، بیماری مزمن کلیه، چاقی، سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS)، آپنه خواب، لوپوس و HIV/AIDS می‌توانند خطر کلسترول بالا را صعود دهند. برخی داروها مانند برخی داروهای ضدآریتمی، بتابلوکرها، شیمی‌درمانی، دیورتیک‌ها، داروهای سرکوب‌کنندهٔ ایمنی، رتینوئیدها و کورتیکواستروئیدها نیز می‌توانند بر کلسترول اثر بگذارند. از نظر سن و جنسیت، شایع‌ترین بازهٔ تشخیص بین ۴۰ تا ۵۹ سالگی است؛ خطر در مردان بین ۲۰ تا ۳۹ سالگی بالاتر است، در حالی‌که در زنان این خطر معمولاً پس از یائسگی رشد می‌یابد.

از آنجا که کلسترول بالا معمولاً علامتی ندارد، آزمایش دورهٔ چربی خون برای تشخیص زودهنگام آن ضروری است. جدول زیر بازهٔ پیشنهادی آزمایش را طبق سن حاکی از آن است.

نکته: در افراد مبتلا به دیابت، فشار خون بالا یا بیماری‌های قلبی، پزشک ممکن است فواصل کوتاه‌تری را برای انجام آزمایش‌های دوره ای (Lipid Profile) تجویز نماید.

نتایج آزمایش چربی خون معمولاً بر پایه مقادیر زیر (بر حسب میلی‌گرم بر دسی‌لیتر، mg/dL) تفسیر می‌شود:

نکته: مقادیر ذکرشده بر حسب میلی‌گرم بر دسی‌لیتر (mg/dL) است. تفسیر نهایی نتایج باید توسط پزشک و با در نظر گرفتن سایر عوامل خطر (دیابت، فشار خون، سابقه خانوادگی و سیگار) انجام شود.

تفسیر دقیق این اعداد و ارتباط آن‌ها با ریسک قلبی-عروقی فرد باید توسط پزشک و با در نظر گرفتن سایر عوامل خطر انجام شود. اطلاعات بیشتر دربارهٔ نحوهٔ آماده‌شدن برای این آزمایش و معنای هر عدد در مقالهٔ «آزمایش چربی خون» موجود در سایت آمده است.

در بیشتر افراد، اولین گام برای کنترل کلسترول بالا تغییر سبک زندگی است، از جمله:

اگر تغییر سبک زندگی به‌تنهایی کافی نباشد، پزشک ممکن است دارو تجویز کند. استاتین‌ها (Statins) رایج‌ترین دستهٔ دارویی برای افت کلسترول هستند و با کم شدن تولید کلسترول در کبد عمل می‌کنند. سایر گزینه‌های دارویی شامل ازتیمایب (Ezetimibe)، مهارکننده‌های PCSK9، رزین‌های اتصال‌دهنده به اسید صفراوی و بمپدوئیک اسید (Bempedoic Acid) است که بسته به شرایط فرد و نظر پزشک انتخاب می‌شوند. برای آشنایی با نحوهٔ نحوه عملکرد، موارد مصرف و ملاحظات ایمنی این دسته دارویی، به مقالهٔ «استاتین» در همین سایت مراجعه کنید. تعیین نوع دارو و دوز آن مفصلاً فردی است و تنها باید توسط پزشک معالج انجام شود.

این مطلب صرفاً جنبهٔ اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاورهٔ پزشک نیست.

من پژمان ویسی، متولد ۱۳۷۳ و دارای مدرک کارشناسی ارشد پزشکی عمومی هستم و در زمینه شناخت، پیشگیری و ارزیابی بیماری‌ها فعالیت تخصصی دارم. با علاقه به ارتقای آگاهی عمومی در حوزه سلامت، به نگارش مطالب و مقالات علمی درباره بیماری‌ها، علائم، روش‌های درمان و مراقبت‌های پزشکی می‌پردازم.