سرطان دهانه رحم (Cervical Cancer)

سرطان دهانه رحم یکی از معدود سرطان‌هایی است که علت اصلی آن شناخته‌شده و راه‌های پیشگیری از آن به‌خوبی اثبات شده‌اند. طبق گزارش سازمان جهانی بهداشت (WHO)، این سرطان از نظر شیوع در میان زنان جهان در رتبهٔ پنجم قرار دارد و در سال ۲۰۲۴ حدود ۶۰۴ هزار مورد تازه و ۲۸۰ هزار مرگ ناشی از آن گزارش شده است؛ بیشترین بار بیماری نیز در کشورهای با درآمد پایین و متوسط دیده می‌شود. نکتهٔ امیدوارکننده این است که با ترکیب واکسیناسیون HPV و غربالگری منظم، سرطان دهانه رحم به یکی از قابل‌پیشگیری‌ترین سرطان‌ها تبدیل شده است.

دهانهٔ رحم (Cervix) بخش پایینی و باریک رحم است که رحم را به واژن متصل می‌کند. سرطان دهانه رحم زمانی رخ می‌دهد که سلول‌های این ناحیه دچار دگرگونی‌ها غیرطبیعی و رشد کنترل‌نشده شوند. این فرآیند معمولاً طی سال‌ها و از طریق مراحل پیش‌سرطانی (دگرگونی‌ها سلولی موسوم به دیسپلازی یا CIN) پیش می‌رود، به همین دلیل فرصت زیادی برای تشخیص و درمان زودهنگام پیش از تبدیل‌شدن به سرطان تهاجمی وجود دارد.

مطابق مؤسسهٔ ملی سرطان آمریکا (NCI)، تقریباً تمام موارد سرطان دهانه رحم ناشی از عفونت پایدار و طولانی‌مدت با انواع پرخطر ویروس پاپیلومای انسانی (Human Papillomavirus – HPV) است. در میان بیش از ۱۰۰ نوع HPV شناخته‌شده، انواع ۱۶ و ۱۸ نقش اصلی را دارند؛ به گفتهٔ WHO این دو نوع مسئول حدود ۷۶ درصد از موارد سرطان دهانه رحم در جهان هستند. برای گزارش‌ها جامع‌تر دربارهٔ HPV و راه‌های انتقال آن می‌توانید به مقالهٔ اختصاصی «زگیل تناسلی و HPV» در همین سایت مراجعه کنید.

عفونت با HPV بسیار شایع است و اکثر افراد فعال از نظر جنسی در طول زندگی خود حداقل یک‌بار به آن مبتلا می‌شوند. طبق گزارش مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آمریکا (CDC)، در حدود ۹۰ درصد موارد (۹ مورد از هر ۱۰) سیستم ایمنی بدن به‌طور خودبه‌خود عفونت را ظرف حدود دو سال کنترل و برطرف می‌کند و مشکلی ایجاد نمی‌شود؛ WHO نیز تأکید می‌کند که در بیشتر موارد سیستم ایمنی ویروس را به‌طور طبیعی پاک‌سازی می‌کند. تنها زمانی که عفونت با انواع پرخطر HPV برای مدت طولانی (معمولاً سال‌ها) باقی بماند، احتمال ایجاد اصلاحات پیش‌سرطانی و در نهایت سرطان وجود دارد.

علاوه بر عفونت پایدار HPV پرخطر، عوامل زیر مطابق منابع WHO و NCI می‌توانند خطر ابتلا را رشد دهند:

وجود این عوامل به‌معنای قطعیت ابتلا نیست؛ آن‌ها صرفاً احتمال بیماری را در صورت وجود عفونت پایدار HPV صعود می‌دهند.

یکی از نکات مهم دربارهٔ سرطان دهانه رحم این است که در مراحل ابتدایی و پیش‌سرطانی معمولاً هیچ علامتی ایجاد نمی‌کند. به همین دلیل، به گفتهٔ NCI، تا زمانی که علائم ظاهر شوند ممکن است بیماری پیشرفت کرده و درمان دشوارتر شده باشد؛ این محور اهمیت غربالگری منظم را دوچندان می‌کند.

بر پایه بیانات کلینیک کلیولند (Cleveland Clinic) و WHO، نشانه‌های احتمالی عبارت‌اند از:

بروز هر یک از این علائم به‌تنهایی به‌معنای ابتلا به سرطان نیست، اما نیازمند ارزیابی توسط پزشک متخصص زنان است.

سرطان دهانه رحم یکی از معدود سرطان‌هایی است که پیش از تبدیل به بیماری تهاجمی، مرحلهٔ پیش‌سرطانی قابل‌تشخیص و قابل‌درمان دارد. به همین دلیل غربالگری منظم نقش کلیدی در پیشگیری ایفا می‌کند.

پاپ اسمیر یا آزمایش سیتولوژی دهانهٔ رحم، نمونه‌ای از سلول‌های سطح دهانهٔ رحم می‌گیرد تا اصلاحات سلولی ناشی از HPV که ممکن است در آینده به سرطان تبدیل شوند، شناسایی شود.

تست HPV به‌طور مستقیم حضور انواع پرخطر ویروس HPV را در سلول‌های دهانهٔ رحم مرور می‌کند. طبق راهنمای WHO، تست HPV به‌عنوان روش ارجح غربالگری نسبت به سیتولوژی (پاپ اسمیر) و بازرسی بصری با اسید استیک توصیه می‌شود.

توصیه‌های سازمان‌های معتبر ممکن است اندکی متفاوت باشد، اما چارچوب کلی به شرح زیر است:

محدودهٔ دقیق سنی و فاصلهٔ زمانی غربالگری باید با نظر پزشک و بر پایه دستورالعمل‌های محلی تعیین شود، زیرا این بازه‌ها می‌توانند بر پایه کشور و سابقهٔ سلامت فرد تفاوت داشته باشند.

در صورت تأیید تشخیص سرطان، پزشکان مرحلهٔ بیماری را برای برنامه‌ریزی درمان تعیین می‌کنند. مطابق طبقه‌بندی کلی که کلینیک کلیولند شرح داده است:

بر پایهٔ آمار کلینیک کلیولند (برگرفته از دادهٔ NCI)، نرخ بقای نسبی ۵ ساله در صورت محدود بودن سرطان به دهانهٔ رحم حدود ۹۱ درصد، در صورت گسترش موضعی به بافت‌ها و غدد لنفاوی مجاور حدود ۶۰ درصد، و در صورت انتشار به غدد لنفاوی و اندام‌های دوردست حدود ۱۹ درصد گزارش شده است. این ارقام میانگین‌های آماری‌اند و پیش‌آگهی هر فرد به عوامل متعددی بستگی دارد.

انتخاب روش درمان به مرحلهٔ بیماری، سن بیمار و برنامه‌های باروری او بستگی دارد و باید توسط تیم درمانی متخصص تعیین شود. روش‌های اصلی درمان شامل موارد زیر است:

این مقاله جایگزین ارزیابی و برنامهٔ درمانی اختصاصی توسط پزشک متخصص نیست.

واکسن HPV یکی از مؤثرترین ابزارهای پیشگیری از سرطان دهانه رحم است. طبق داده‌ها NCI، واکسن‌هایی مانند Gardasil 9 برای گروه سنی ۹ تا ۴۵ سال تأییدشده‌اند و در برابر انواع پرخطر HPV (از جمله ۱۶ و ۱۸) و از سوی دیگر برخی انواع مرتبط با زگیل تناسلی محافظت ایجاد می‌کنند. WHO تأکید می‌کند که این واکسن برای دختران ۹ تا ۱۴ سال و ترجیحاً پیش از آغاز فعالیت جنسی مؤثرترین حاصل را دارد. برای شرح بیشتر دربارهٔ HPV می‌توانید به مقالهٔ «زگیل تناسلی و HPV» در همین سایت مراجعه کنید.

حتی افرادی که واکسینه شده‌اند، همچنان باید طبق برنامهٔ توصیه‌شده غربالگری شوند، زیرا واکسن تمام انواع پرخطر HPV را پوشش نمی‌دهد. ترکیب واکسیناسیون و غربالگری منظم، به گفتهٔ NCI و WHO، می‌تواند تقریباً همهٔ موارد سرطان دهانه رحم را قابل‌پیشگیری کند.

هیسترکتومی یک عمل جراحی برای برداشتن رحم است که در صورت بروز بیماری‌های خاص یا شرایط پزشکی که سایر درمان‌ها در آن‌ها مؤثر نبوده، توسط پزشک متخصص زنان توصیه می‌شود.

انتخاب روش مناسب جراحی، تأثیر زیادی بر سرعت بهبودی و کیفیت زندگی پس از عمل دارد.

سرطان دهانه رحم برخلاف بسیاری از سرطان‌های دیگر، علت مشخصی دارد (عفونت پایدار HPV پرخطر) و ابزارهای پیشگیرانهٔ مؤثری از جمله واکسیناسیون و غربالگری منظم در دسترس است. تشخیص زودهنگام در مرحلهٔ پیش‌سرطانی یا مراحل ابتدایی، شانس درمان موفق را به‌طور چشمگیری صعود می‌دهد. مراجعهٔ منظم به پزشک متخصص زنان برای غربالگری، حتی در نبود علامت، مهم‌ترین اقدام پیشگیرانه است.

این مطلب جنبهٔ اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاورهٔ پزشک نیست.

سرطان دهانه رحم یکی از سرطان‌های قابل‌پیشگیری است که با تشخیص زودهنگام و انجام غربالگری‌های دوره‌ای (مانند تست پاپ‌اسمیر و HPV) می‌توان به‌طور موثری با آن مقابله کرد.

برای دریافت نوبت و مشاوره با متخصصین مجرب، همین حالا اقدام کنید.