التهاب لوزه (Tonsillitis) چیست؟

لینک صفحه جهت اشتراک گذاری کپی شد

التهاب لوزه به التهاب لوزه‌های کامی (Palatine tonsils) گفته می‌شود؛ دو تودهٔ بافت لنفاوی که در دو طرف انتهای حلق قرار دارند و بخشی از سامانهٔ ایمنی دستگاه تنفسی فوقانی محسوب می‌شوند. این عارضه یکی از شایع‌ترین علل مراجعه به پزشک برای گلودرد است و طبق منابع بالینی حدود ۱.۳ درصد از کل ویزیت‌های سرپایی را به خود اختصاص می‌دهد. علت اصلی التهاب لوزه می‌تواند ویروسی یا باکتریایی باشد و تشخیص درست این تفاوت، تعیین‌کنندهٔ نیاز یا عدم نیاز به آنتی‌بیوتیک است.

مطابق مرور بالینی StatPearls، عوامل ویروسی مسئول ۷۰ تا ۹۵ درصد از موارد التهاب لوزه هستند، در حالی که عوامل باکتریایی سهم کوچک‌تری دارند و شیوع آن‌ها به سن فرد بستگی دارد.

ویروس‌هایی مانند رینوویروس، آدنوویروس، ویروس سنسیشیال تنفسی (RSV)، ویروس اپشتین-بار (EBV) و کروناویروس‌های تنفسی از عوامل شایع التهاب ویروسی لوزه هستند. این نوع التهاب معمولاً خودمحدود (self-limiting) است و طبق StatPearls اغلب طی ۲ تا ۸ روز بدون نیاز به آنتی‌بیوتیک برطرف می‌شود.

مهم‌ترین باکتری مسبب التهاب لوزه، استرپتوکوک گروه A (Group A Streptococcus / Streptococcus pyogenes) است که عامل «گلودرد چرکی» یا استرپتوکوکی شناخته می‌شود. طبق StatPearls، این باکتری در ۱۵ تا ۳۰ درصد موارد کودکان ۵ تا ۱۵ ساله و ۵ تا ۱۵ درصد موارد بزرگسالان عامل التهاب لوزه است. سایر باکتری‌های کمترشایع شامل استافیلوکوک اورئوس، استرپتوکوک پنومونیه، هموفیلوس آنفلوآنزا و فوزوباکتریوم نکروفوروم می‌شوند.

طبق کلینیک مایو، نشانه‌های شایع التهاب لوزه شامل موارد زیر است:

بر پایه StatPearls، صدای «سیب‌زمینی داغ» (تغییر کیفیت صدا به دلیل تورم بافت اطراف حلق) و نبود سرفه از نشانه‌هایی هستند که احتمال علت باکتریایی را بیشتر می‌کنند، هرچند به‌تنهایی برای تشخیص قطعی کافی نیستند.

طبق مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آمریکا (CDC)، معاینهٔ بالینی به‌تنهایی برای افتراق قطعی گلودرد ویروسی از گلودرد استرپتوکوکی کافی نیست و به همین دلیل از ابزارهای کمکی زیر استفاده می‌شود.

معیار Centor برای برآورد احتمال عفونت استرپتوکوک گروه A، چهار مؤلفهٔ بالینی را ارزیابی می‌کند: وجود ترشح یا اگزودای روی لوزه، تورم دردناک غدد لنفاوی قدامی گردن، تب، و نبود سرفه. ویرایشٔ اصلاح‌شدهٔ McIsaac سن بیمار را نیز به این معیارها اضافه می‌کند تا دقت آن در کودکان و بزرگسالان بهتر شود. طبق StatPearls، امتیاز بالاتر در این معیارها احتمال عفونت استرپتوکوکی را صعود می‌دهد، اما این ابزار جایگزین آزمایش تأییدی نیست و صرفاً برای تصمیم‌گیری دربارهٔ نیاز به تست استفاده می‌شود.

برای تأیید علت باکتریایی، دو آزمایش اصلی به‌کار می‌رود:

طبق StatPearls، در کودکان زیر سه سال به دلیل نادر بودن تب روماتیسمی در این سن، تست روتین استرپتوکوک معمولاً توصیه نمی‌شود.

منبع جدول: StatPearls — Tonsillitis.

طبق StatPearls و کلینیک مایو، بیشتر موارد التهاب ویروسی لوزه با مراقبت حمایتی برطرف می‌شود و شامل استراحت، مصرف کافی مایعات، و استفاده از مسکن‌های بدون ویرایش مانند استامینوفن یا داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAID) برای کم شدن تب و درد گلو است. آنتی‌بیوتیک در این موارد هیچ فایده‌ای ندارد و مصرف بی‌مورد آن تنها خطر مقاومت آنتی‌بیوتیکی و عوارض جانبی را صعود می‌دهد.

طبق CDC، در صورت تأیید آزمایشگاهی عفونت استرپتوکوک گروه A، پنی‌سیلین یا آموکسی‌سیلین داروهای خط اول درمان هستند، زیرا مقرون‌به‌صرفه‌اند، طیف اثر باریکی دارند و تاکنون مقاومت استرپتوکوک گروه A نسبت به پنی‌سیلین گزارش نشده است. برای بیماران حساس به پنی‌سیلین، گزینه‌های جایگزین مانند سفالوسپورین‌های طیف باریک، کلیندامایسین یا ماکرولیدها در دسترس‌اند. تعیین نوع و مدت دقیق مصرف دارو باید توسط پزشک و بر پایه شرایط فردی بیمار مشخص شود؛ خوددرمانی و مصرف خودسرانهٔ آنتی‌بیوتیک بدون تأیید پزشک و بدون آزمایش تشخیصی توصیه نمی‌شود.

درمان به‌موقع عفونت استرپتوکوکی گلو صرفاً برای کوتاه کردن دورهٔ علائم نیست؛ هدف اصلی آن پیشگیری از عوارض جدی است.

طبق StatPearls، آبسهٔ دور لوزه یکی از عوارض موضعی شایع عفونت لوزه است که در آن چرک بین کپسول لوزه و عضلات فارنکس جمع می‌شود و می‌تواند باعث تنگی راه هوایی، اختلال شدید بلع و نیاز به تخلیهٔ جراحی شود. سایر عوارض موضعی شامل عفونت‌های عمقی گردن (آبسهٔ رتروفارنژیال و پارافارنژیال) است.

مطابق CDC، پیشگیری اولیه از تب روماتیسمی حاد (Acute rheumatic fever) از طریق شناسایی و درمان آنتی‌بیوتیکی مناسب عفونت گلودرد استرپتوکوکی گروه A انجام می‌شود؛ درمان به‌موقع این عفونت خطر ابتلا به تب روماتیسمی را افت می‌دهد. تب روماتیسمی یک واکنش خودایمنی تأخیری است که می‌تواند به دریچه‌های قلب آسیب برساند. طبق StatPearls، از دیگر عوارض سیستمیک احتمالی می‌توان به گلومرولونفریت پس از استرپتوکوک (Poststreptococcal glomerulonephritis)، سندرم لمیر (Lemierre syndrome) و تب مخملک (Scarlet fever) اشاره کرد.

طبق آپدیت راهنمای بالینی آکادمی گوش‌وحلق‌وبینی-جراحی سروگردن آمریکا (AAO-HNS) که توسط انجمن پزشکان خانوادهٔ آمریکا (AAFP) خلاصه شده، تانسیلکتومی عمدتاً برای دو گروه از بیماران در نظر گرفته می‌شود.

در کودکانی که «کمتر از هفت بار در سال، پنج بار در سال طی دو سال گذشته، یا سه بار در سال طی سه سال گذشته» دچار گلودرد عودکننده شده‌اند، راهنمای AAO-HNS مراقبت و پیگیری هوشیارانه (watchful waiting) را به‌جای جراحی توصیه می‌کند. تانسیلکتومی زمانی مطرح می‌شود که این آستانه‌ها محقق شده و هر دوره نیز با تب بالای ۳۸.۳ درجهٔ سلسیوس، تورم غدد لنفاوی گردن، ترشح روی لوزه یا تست مثبت استرپتوکوک مستند شده باشد. آلرژی به چند نوع آنتی‌بیوتیک، سندرم PFAPA و آبسهٔ مکرر دور لوزه نیز از عوامل تقویت‌کنندهٔ تصمیم به جراحی هستند.

طبق همین راهنما، بزرگی لوزه‌ها می‌تواند باعث اختلال تنفسی انسدادی خواب (Obstructive sleep-disordered breathing) شود که با مشکلاتی مانند تأخیر رشد، شب‌ادراری، تشدید آسم و افت بازده تحصیلی و رفتاری همراه است. در این موارد، به‌ویژه در کودکان زیر دو سال، کودکان چاق، مبتلا به سندرم داون یا ناهنجاری‌های جمجمه-صورت، انجام پلی‌سومنوگرافی (تحلیل خواب) پیش از جراحی توصیه می‌شود و تانسیلکتومی برای آپنهٔ انسدادی خواب مستندشده با این آزمایش توصیه شده است.

احساس گلوگیر شدن، بغض یا وجود توده در گلو بدون اینکه جسم واقعی وجود داشته باشد، اغلب با نام گلوبوس شناخته می‌شود. این حالت می‌تواند با استرس، رفلاکس معده، تنش عضلات گلو یا تحریک مزمن حلق همراه باشد.

اگر این احساس طولانی‌مدت است یا با علائم هشدار همراه شده، ارزیابی تخصصی را به تعویق نیندازید.

مراجعهٔ به پزشک در موارد زیر ضروری است:

این مطلب صرفاً جنبهٔ اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاورهٔ پزشک نیست. برای تشخیص، تفسیر آزمایش و تعیین نیاز به آنتی‌بیوتیک یا جراحی حتماً به پزشک مراجعه کنید.

ورم و عفونت لوزه‌ها (تونسیلیت) بیماری شایعی است که بر اثر عوامل ویروسی یا باکتریایی ایجاد می‌شود و با علائمی همچون گلودرد شدید، تب، دشواری در بلع و تورم غدد لنفاوی گردن همراه است.

برای تشخیص دقیق علت بیماری و دریافت برنامه درمانی متناسب، به پزشک متخصص مراجعه کنید.

من سینا ابراهیمی، متولد ۱۳۶۸ و دارای مدرک کارشناسی ارشد داروشناسی هستم و بیش از ۱۰ سال در زمینه پژوهش و نگارش مقالات تخصصی دارویی فعالیت کرده‌ام. علاقه‌مند به مرور آخرین دستاوردهای دارویی، معرفی داروها و آگاهی‌بخشی علمی در حوزه سلامت هستم و مقالات متعددی در این زمینه منتشر کرده‌ام.