پره اکلامپسی (مسمومیت بارداری) چیست؟

لینک صفحه جهت اشتراک گذاری کپی شد

پره‌اکلامپسی (Preeclampsia) که در فارسی گاهی «مسمومیت بارداری» نامیده می‌شود، یک اختلال جدی و خاص دوران بارداری است که با فشار خون بالا و آسیب به یک یا چند اندام دیگر بدن مادر همراه است. طبق تعریف StatPearls، پره‌اکلامپسی معمولاً پس از هفتهٔ ۲۰ بارداری بروز می‌کند و اغلب با فشار خون تازه همراه با دفع پروتئین از طریق ادرار (پروتئینوری) شناخته می‌شود، هرچند ممکن است بدون پروتئینوری و همراه با نشانه‌های دیگر آسیب اندام نیز رخ دهد. این بیماری طیفی از اختلالات فشار خون بارداری را دربر می‌گیرد که از فشار خون بارداری ساده ابتدا می‌شود و می‌تواند تا اشکال شدیدتر مانند اکلامپسی و سندرم HELLP پیش برود.

مطابق اعلام مؤسسهٔ ملی سلامت کودک و رشد انسانی آمریکا (NICHD)، تخمین زده می‌شود پره‌اکلامپسی حدود ۳٫۴٪ از بارداری‌ها در ایالات متحده را تحت تأثیر قرار دهد. در پره‌اکلامپسی، فشار خون بالای مادر می‌تواند جریان خون رسیده به جفت را نزول دهد و در برآیند اکسیژن و مواد مغذی کمتری به جنین برسد.

برای تشخیص پره‌اکلامپسی معمولاً به دو معیار اصلی نیاز است: فشار خون بالا و شواهدی از آسیب اندام. به گفتهٔ NICHD و StatPearls، فشار خون بالا در بارداری زمانی مطرح می‌شود که فشار سیستولیک ۱۴۰ میلی‌متر جیوه یا بیشتر، یا فشار دیاستولیک ۹۰ میلی‌متر جیوه یا بیشتر باشد؛ این اندازه‌گیری باید در دو نوبت جداگانه (با فاصلهٔ حداقل چهار ساعت) ثبت شود. بر پایه بولتن بالینی کالج آمریکایی زنان و زایمان (ACOG) که در نشریهٔ American Family Physician خلاصه شده، پروتئینوری زمانی تأیید می‌شود که میزان پروتئین دفعی در ادرار ۲۴ ساعته حداقل ۳۰۰ میلی‌گرم باشد، یا نسبت پروتئین به کراتینین ادرار حداقل ۰٫۳ باشد.

نکتهٔ مهم این است که پروتئینوری همیشه برای تشخیص ضروری نیست؛ اگر فشار خون بالا با نشانه‌های دیگری مانند افت پلاکت خون، اختلال نحوه عملکرد کلیه یا کبد، ادم ریوی، سردرد مقاوم به درمان یا اختلالات بینایی به‌روز همراه باشد، پره‌اکلامپسی همچنان قابل تشخیص است. برای تأیید تشخیص، پزشک معمولاً آزمایش پروتئین ادرار، آزمایش خون برای مرور نحوه عملکرد کبد و کلیه و شمارش پلاکت‌ها، و در صورت نیاز سونوگرافی برای مرور رشد جنین و مایع آمنیوتیک درخواست می‌کند.

بر پایه داده‌ها کلینیک مایو و NICHD، پره‌اکلامپسی ممکن است در مراحل اولیه هیچ علامت محسوسی نداشته باشد و تنها در معاینات معمول بارداری (اندازه‌گیری فشار خون و آزمایش ادرار) شناسایی شود. با پیشرفت بیماری، علائم زیر ممکن است بروز کند:

پره‌اکلامپسی می‌تواند به سرعت پیشرفت کند و تهدیدکنندهٔ حیات مادر و جنین باشد. طبق هشدارهای کلینیک کلیولند (Cleveland Clinic)، در صورت بروز هر یک از علائم زیر باید فوراً به بخش اورژانس مراجعه کرد یا با اورژانس (۱۱۵) تماس گرفت:

این علائم می‌توانند نشانهٔ پیشرفت پره‌اکلامپسی به سمت حالات شدیدتر و خطرناک باشند و نباید به تعویق افتند یا نادیده گرفته شوند.

مطابق دستهٔ‌بندی USPSTF (کارگروه خدمات پیشگیرانهٔ ایالات متحده) و کلینیک کلیولند، عوامل خطر پره‌اکلامپسی به دو گروه با خطر بالا و خطر متوسط تقسیم می‌شوند:

بر پایه گزارش‌ها کلینیک مایو، عوامل اجتماعی مانند دسترسی نابرابر به مراقبت‌های دوران بارداری و تفاوت‌های درآمدی نیز با خطر بالاتر ابتلا به پره‌اکلامپسی مرتبط دانسته شده‌اند.

در صورت عدم پایش و مدیریت مناسب، پره‌اکلامپسی می‌تواند به عوارض جدی برای مادر و جنین منجر شود.

اکلامپسی زمانی رخ می‌دهد که زن باردار مبتلا به پره‌اکلامپسی دچار تشنج یا کما شود. بر پایه StatPearls و NICHD، اکلامپسی یک اورژانس پزشکی است که می‌تواند منجر به کما یا حتی مرگ شود.

سندرم HELLP (Hemolysis, Elevated Liver enzymes, Low Platelet count) نوعی از پره‌اکلامپسی شدید است که با تخریب گلبول‌های قرمز خون (همولیز)، بیشتر شدن آنزیم‌های کبدی و نزول شدید پلاکت خون مشخص می‌شود. بر پایه StatPearls، این سندرم معمولاً در سه‌ماههٔ سوم بارداری یا بلافاصله پس از زایمان بروز می‌کند و می‌تواند با علائم غیراختصاصی مانند بی‌حالی، درد بالای شکم سمت راست، تهوع یا استفراغ همراه باشد که گاهی با آنفلوانزا یا مشکلات گوارشی اشتباه گرفته می‌شود؛ به همین دلیل تشخیص آن دشوار است و نیازمند توجه پزشکی فوری است.

طبق NICHD و کلینیک مایو، پره‌اکلامپسی خطر سکتهٔ مغزی را در مادر بیشتر شدن می‌دهد و می‌تواند به آسیب‌های بلندمدت به کلیه، قلب و مغز منجر شود.

در این وضعیت، جفت پیش از زایمان از دیوارهٔ داخلی رحم جدا می‌شود. بر پایه کلینیک مایو، جدا شدن شدید جفت می‌تواند باعث خونریزی شدید شود که برای مادر و جنین تهدیدکنندهٔ حیات است.

نزول جریان خون به جفت می‌تواند رشد جنین را محدود کند (محدودیت رشد داخل‌رحمی) و خطر زایمان زودرس، وزن کم هنگام تولد و در موارد شدید، مرده‌زایی را رشد دهد؛ این موارد در منابع NICHD و کلینیک کلیولند تأیید شده‌اند.

بر پایه اجماع منابع معتبر از جمله کلینیک کلیولند و StatPearls، تنها درمان قطعی پره‌اکلامپسی، زایمان است. تصمیم دربارهٔ زمان زایمان به شدت بیماری، سن حاملگی و وضعیت سلامت مادر و جنین بستگی دارد و توسط تیم پزشکی و با پایش دقیق اتخاذ می‌شود. تا زمان زایمان، رویکرد درمانی معمولاً شامل موارد زیر است:

هیچ دوز دارویی یا رژیم درمانی فردی نباید بدون تجویز مستقیم پزشک مصرف شود؛ نوع، دوز و مدت درمان تنها توسط تیم درمانی و بر پایه شرایط بالینی هر بیمار تعیین می‌شود.

بر پایه توصیهٔ کارگروه خدمات پیشگیرانهٔ ایالات متحده (USPSTF)، در زنان بارداری که در گروه پرخطر ابتلا به پره‌اکلامپسی قرار دارند (مانند سابقهٔ پره‌اکلامپسی، بارداری چندقلویی، فشار خون مزمن، دیابت نوع ۱ یا ۲، بیماری کلیوی یا برخی بیماری‌های خودایمنی)، مصرف روزانهٔ آسپرین کم‌دوز (۸۱ میلی‌گرم) پس از هفتهٔ ۱۲ بارداری ممکن است خطر ابتلا را نزول دهد. بر پایه همین توصیهٔ USPSTF، مصرف آسپرین کم‌دوز در گروه پرخطر با کم شدن نسبی خطر پره‌اکلامپسی در حدود ۱۵٪ (خطر نسبی ۰٫۸۵) همراه بوده است. طبق توصیهٔ کالج آمریکایی زنان و زایمان (ACOG)، این دارو باید بین هفتهٔ ۱۲ تا ۲۸ بارداری (ترجیحاً پیش از هفتهٔ ۱۶) و فقط با تجویز پزشک شروع کار شود و تا زمان زایمان ادامه یابد. دوز ۸۱ میلی‌گرم یک راهنمای جمعیتی است و مصرف خودسرانهٔ هرگونه دارو، از جمله آسپرین، در دوران بارداری بدون نظر پزشک توصیه نمی‌شود.

پره‌اکلامپسی تنها به دوران بارداری محدود نمی‌شود. مطابق یک مرور نظام‌مند و فراتحلیل منتشرشده در نشریهٔ داوری‌شدهٔ انجمن قلب آمریکا (Circulation: Cardiovascular Quality and Outcomes)، زنانی که سابقهٔ پره‌اکلامپسی داشته‌اند، در سال‌های بعد تقریباً دو برابر بیشتر در معرض خطر فشار خون مزمن، بیماری قلبی عروق کرونر و سکتهٔ مغزی قرار دارند. به همین دلیل، پیگیری منظم سلامت قلب و عروق پس از بارداری‌های همراه با پره‌اکلامپسی توصیه می‌شود. برای گزارش‌ها بیشتر دربارهٔ فشار خون بالا به‌طور کلی و روش‌های پایش و کنترل آن، می‌توانید به مقالهٔ اختصاصی فشار خون بالا در همین مجموعه مراجعه کنید.

جدول زیر طبق معیارهای ACOG (خلاصه‌شده در American Family Physician) تفاوت سطوح مختلف فشار خون بارداری را بیانگر است:

این طبقه‌بندی صرفاً جهت آشنایی کلی ارائه شده و تفسیر دقیق نتایج و تعیین شدت بیماری در هر بارداری باید توسط پزشک متخصص انجام شود.

دیابت بارداری (GDM) یکی از شایع‌ترین اختلالات متابولیک در دوران حاملگی است که به دلیل بیشتر شدن مقاومت به انسولین ناشی از ترشح هورمون‌های جفتی ایجاد می‌شود. عدم کنترل دقیق گلوکز خون می‌تواند عوارضی نظیر رشد بیش از حد جنین (ماکروزومی)، پلی‌هیدرآمنیوس، زایمان زودرس و افت قند خون نوزاد بلافاصله پس از تولد را به دنبال داشته باشد. در این مقاله، پروتکل‌های غربالگری، رژیم درمانی و استراتژی‌های مدیریت قند تشریح شده است.

این مطلب صرفاً جنبهٔ اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاورهٔ پزشک نیست. پره‌اکلامپسی یک وضعیت پزشکی جدی است که نیازمند پیگیری تخصصی و به‌موقع توسط پزشک زنان و زایمان است؛ در صورت مشاهدهٔ هر یک از علائم هشدار ذکرشده، بدون تأخیر به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.

پره‌اکلامپسی (Preeclampsia) یکی از عوارض جدی دوران بارداری است که معمولاً پس از هفته ۲۰ بارداری با رشد فشار خون ($BP ge 140/90text{ mmHg}$) و دفع پروتئین در ادرار یا اختلال بازده ارگان‌های حیاتی (کبد، کلیه و پلاکت‌ها) بروز می‌یابد. به دلیل احتمال پیشرفت به سمت تشنج بارداری (اکلامپسی) یا سندرم HELLP، نظارت مستمر و تخصصی توسط فلوشیپ پریناتولوژی و متخصص زنان برای حفظ سلامت مادر و جنین الزامی است.

• تاری دید ناگهانی، دیدن جرقه‌های نورانی (اسکوتوما) یا دوبینی

• درد شدید در قسمت فوقانی و راست شکم یا زیر دنده‌ها (ناحیه اپی‌گاستر/کبد)

• تورم ناگهانی و شدید دست‌ها، صورت و اطراف چشم‌ها

• تنگی نفس حاد، نزول دفع ادرار یا کم شدن محسوس حرکات جنین

من سرمه حقانی، دارای مدرک کارشناسی ارشد پزشکی عمومی هستم و به‌صورت تخصصی در حوزه بیماری‌ها، پیشگیری، تشخیص و ارتقای سلامت فعالیت می‌کنم. با علاقه به آموزش و آگاهی‌بخشی پزشکی، در زمینه نگارش مطالب و مقالات مرتبط با بیماری‌ها و روش‌های مراقبت از سلامت فعالیت دارم.