پوسته پوسته شدن و کندگی پوست اطراف ناخن؛ علت و راه های مراقبت

پوسته‌پوسته شدن، خشکی، ترک‌خوردگی یا کندگی لایهٔ سطحی پوست اطراف ناخن (پوست دور ناخن یا چین ناخنی/Nail fold) شکایتی شایع است که می‌تواند از یک خشکی ساده تا نشانهٔ یک بیماری پوستی زمینه‌ای باشد. در این مقاله علل مستند این مشکل، راه‌های مراقبت عمومی، و زمان مراجعه به پزشک مرور می‌شود.

پوست اطراف ناخن شامل چین‌های ناخنی کناری و پروگزیمال (نزدیک به بستر ناخن) و کوتیکول (Cuticle) است. این ناحیه به دلیل قرارگیری مداوم در معرض آب، مواد شوینده و اصطکاک، بیشتر از سایر نقاط دست مستعد خشکی، التهاب و آسیب مکانیکی است. آب، شوینده‌ها، حلال‌ها، اسیدها و بازها، سرما، گرما و اصطکاک از تحریک‌کننده‌های شناخته‌شدهٔ پوست دست هستند.

جویدن ناخن (اونیکوفاژی/Onychophagia) و کندن مکرر پوست و کوتیکول اطراف ناخن (اونیکوتیلومانیا/Onychotillomania) از رفتارهای تکرارشوندهٔ متمرکز بر بدن (Body-Focused Repetitive Behaviors) هستند. در این رفتارها کوتیکول ممکن است نامنظم یا به‌کلی از بین برود و چین‌های ناخنی دچار آسیب و بدشکلی شوند. از عوارض شناخته‌شدهٔ اونیکوفاژی، عفونت باکتریایی یا قارچی است که می‌تواند به پارونیشیای حاد یا مزمن بینجامد.

مایو کلینیک آب داغ و صابون‌های خشن را از عواملی معرفی می‌کند که چربی محافظ پوست را از بین می‌برند و خشکی را تشدید می‌کنند. توصیه‌های این مرکز شامل استفادهٔ مکرر از مرطوب‌کننده (به‌ویژه بلافاصله پس از تماس با آب)، استفاده از آب ولرم به‌جای آب داغ، جایگزینی صابون‌های خشن با شوینده‌های ملایم، و پوشیدن دستکش هنگام تماس طولانی دست با آب یا مواد شوینده است.

درماتیت تماسی تحریکی (Irritant Contact Dermatitis) در اثر تماس مکرر با آب، مواد شوینده، حلال‌ها و اسید/باز رخ می‌دهد و دست‌ها شایع‌ترین محل درگیری آن هستند؛ اغلب در پی «کار مرطوب» (Wet work). درماتیت تماسی آلرژیک (Allergic Contact Dermatitis) نیز می‌تواند ناشی از مواد موجود در لاک ناخن (به‌ویژه رزین تُسیل‌آمید فرمالدئید)، متاکریلات‌های به‌کاررفته در چسب و ناخن مصنوعی/ژل (مانند اتیل متاکریلات)، و حلال‌های پاک‌کنندهٔ لاک (استون و استات‌ها) باشد. این واکنش‌ها می‌توانند باعث قرمزی و تورم نوک انگشتان و پوست اطراف ناخن شوند و به تغییر رنگ ناخن، جدا شدن ناخن از بستر (Onycholysis) یا پارونیشیا منجر شوند.

اگزمای دست (Hand Eczema/Hand Dermatitis) وضعیتی است که در آن پوست دست خشک و ترک‌خورده می‌شود؛ خشکی و زبری پوست اغلب نخستین نشانهٔ آن است و در موارد پیشرفته ترک‌های عمیق و دردناک ایجاد می‌شود. تماس مکرر با آب، مواد شیمیایی مانند حلال‌ها، شوینده‌ها و سیمان، حساسیت به لاتکس و سابقهٔ اگزما در کودکی از عوامل خطر آن هستند و مشاغلی مانند پرستاری، آرایشگری، لوله‌کشی و ساخت‌وساز بیشتر در معرض‌اند. التهاب پوست در انتهای انگشتان می‌تواند به بدشکلی ناخن نیز منجر شود.

هوای گرم و خشک داخل ساختمان در فصل سرد می‌تواند پوست حساس را خشک‌تر کند و خارش و پوسته‌ریزی را تشدید کند؛ به همین دلیل استفاده از دستگاه رطوبت‌ساز از توصیه‌های مراقبتی برای پوست خشک است. سرما به‌خودی‌خود نیز از عوامل تحریک‌کنندهٔ پوست دست شناخته می‌شود.

اگر خشکی، تحریک یا کندن پوست اطراف ناخن ادامه‌دار باشد، ممکن است به پارونیشیای مزمن منجر شود؛ یعنی التهاب چین ناخنی که بیش از شش هفته پایدار می‌ماند. علت آن به‌طور دقیق شناخته نشده، اما بیشتر در افراد مبتلا به درماتیت دست و کسانی که دست‌هایشان به‌طور مداوم سرد و مرطوب است دیده می‌شود و معمولاً چند میکروارگانیسم از جمله کاندیدا آلبیکنس در آن دخیل‌اند. ارزیابی دقیق این عارضه در مقالهٔ اختصاصی «عفونت اطراف ناخن (پارونیشیا)» آمده است؛ در اینجا فقط به‌عنوان یکی از پیامدهای احتمالی اشاره می‌شود.

در پارونیشیای مزمن، چین ناخنی متورم می‌شود و از صفحهٔ ناخن فاصله می‌گیرد و همین محور راه ورود میکروب‌ها و مواد تحریک‌کننده را باز می‌کند. از سوی دیگر، بیشتر موارد پارونیشیای حاد ناشی از ضربه، جویدن ناخن، مانیکور تهاجمی و ناخن مصنوعی است. از این‌رو خودداری از کندن یا جویدن پوست اطراف ناخن یکی از مهم‌ترین اقدامات پیشگیرانه است.

مراجعه به پزشک در موارد زیر ضروری است:

این مطلب صرفاً جنبهٔ اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاورهٔ پزشک نیست.

آیا ناخن‌های شما تغییر رنگ داده‌اند؟ دلایل، روش‌های درمان و علائم هشداردهنده را در این مقاله تخصصی تحلیل کرده‌ایم.

آیا از پوسته‌پوسته شدن یا کندگی پوست اطراف ناخن‌هایتان رنج می‌برید؟ این عارضه علاوه بر ظاهر ناخوشایند، می‌تواند منجر به درماتیت یا عفونت شود. برای دریافت راهکار درمانی قطعی و مراقبت‌های اصولی، با متخصصان پوست مشورت کنید.

مشاهده لیست متخصصین و رزرو نوبت

قابلیت دریافت نوبت آنلاین از برترین متخصصین پوست (درماتولوژی)

من سرمه حقانی، دارای مدرک کارشناسی ارشد پزشکی عمومی هستم و به‌صورت تخصصی در حوزه بیماری‌ها، پیشگیری، تشخیص و ارتقای سلامت فعالیت می‌کنم. با علاقه به آموزش و آگاهی‌بخشی پزشکی، در زمینه نگارش مطالب و مقالات مرتبط با بیماری‌ها و روش‌های مراقبت از سلامت فعالیت دارم.