هیسترکتومی (برداشتن رحم) چیست؟

هیسترکتومی (Hysterectomy) به عمل جراحی برداشتن رحم گفته می‌شود. این عمل یکی از شایع‌ترین جراحی‌های زنان است و بسته به شرایط بیمار، ممکن است تنها رحم یا همراه با آن، دهانهٔ رحم (Cervix)، لوله‌های فالوپ (Fallopian Tubes) و تخمدان‌ها (Ovaries) نیز برداشته شوند. طبق منابع علمی، هیسترکتومی رایج‌ترین جراحی زنان در ایالات متحده است.

پس از هیسترکتومی، فرد دیگر پریود نمی‌شود و توانایی باردار شدن وجود نخواهد داشت. تصمیم برای انجام این جراحی باید با آگاهی جامع از انواع، جایگزین‌ها و پیامدهای آن و در گفت‌وگوی مشترک با پزشک گرفته شود.

نوع هیسترکتومی طبق میزان بافتی که برداشته می‌شود تعیین می‌گردد. انتخاب نوع مناسب به علت انجام جراحی (خوش‌خیم یا بدخیم) بستگی دارد.

هیسترکتومی به جراحی برداشتن رحم گفته می‌شود. نوع عمل طبق علت جراحی، وضعیت تخمدان‌ها، وجود بیماری‌های همراه و تشخیص پزشک انتخاب خواهد شد.

برداشتن تخمدان‌ها، که اووفورکتومی (Oophorectomy) نامیده می‌شود، تصمیمی جداگانه از هیسترکتومی است و در بسیاری از موارد خوش‌خیم، تخمدان‌های سالم حفظ می‌شوند تا تولید طبیعی هورمون ادامه یابد و از یائسگی زودرس جلوگیری شود. در مقابل، در برخی شرایط – مانند سرطان تخمدان یا پستان، یا صعود خطر ژنتیکی این سرطان‌ها – ممکن است برداشتن هر دو تخمدان و لوله (سالپنگو-اووفورکتومی دوطرفهٔ کاهندهٔ خطر) پیشنهاد شود.

هیسترکتومی می‌تواند از طریق چند روش مختلف انجام شود که انتخاب آن به علت جراحی، اندازهٔ رحم و سابقهٔ پزشکی بیمار بستگی دارد.

در این روش، رحم از طریق یک برش در قسمت پایین شکم برداشته می‌شود. این روش معمولاً برای رحم‌های بزرگ‌تر یا موارد سرطانی به کار می‌رود و نیاز به بستری طولانی‌تر و دورهٔ نقاهت بیشتری دارد.

در این روش، رحم از طریق واژن و بدون برش روی شکم خارج می‌شود. این روش معمولاً کوتاه‌ترین دورهٔ نقاهت را دارد.

در این روش با چند برش کوچک روی شکم و استفاده از دوربین جراحی (لاپاراسکوپ)، رحم برداشته می‌شود. نسبت به روش باز، دورهٔ بهبودی کوتاه‌تر و عوارض کمتری دارد.

نوعی جراحی کم‌تهاجمی مشابه لاپاراسکوپی است که جراح ابزارهای رباتیک را از طریق برش‌های کوچک کنترل می‌کند. دورهٔ بهبودی آن معمولاً مشابه روش لاپاراسکوپیک است.

هیسترکتومی معمولاً پس از امتحان درمان‌های کم‌تهاجمی‌تر و در شرایط زیر در نظر گرفته می‌شود:

در بسیاری از موارد خوش‌خیم، پیش از تصمیم به هیسترکتومی، گزینه‌های درمانی جایگزین وجود دارد که باید با پزشک تحلیل شوند:

در موارد خوش‌خیم، انتخاب نهایی باید حاصل تصمیم‌گیری مشترک بین بیمار و پزشک باشد و به خواسته‌های فرد دربارهٔ باروری، حفظ تخمدان‌ها و شدت علائم بستگی دارد.

مدت زمان بهبودی به روش جراحی بستگی دارد:

در دورهٔ بهبودی معمولاً باید از بلند کردن اجسام سنگین، فعالیت بدنی شدید و رابطهٔ جنسی برای چند هفته پرهیز کرد. بستری بیمارستانی می‌تواند از ترخیص در همان روز (در روش‌های کم‌تهاجمی) تا یک تا چند روز (در روش باز) متغیر باشد.

مانند هر عمل جراحی بزرگ دیگر، هیسترکتومی می‌تواند با عوارضی همراه باشد که عبارت‌اند از:

اگر هر دو تخمدان برداشته شوند، تولید هورمون‌های استروژن و پروژسترون به‌طور ناگهانی متوقف می‌شود و فرد بلافاصله وارد یائسگی جراحی (Surgical Menopause) می‌شود. برخلاف یائسگی طبیعی که به‌تدریج رخ می‌دهد، افت ناگهانی هورمون‌ها در یائسگی جراحی می‌تواند علائمی مانند گرگرفتگی، خشکی واژن، بی‌خوابی و افت میل جنسی را با شدت بیشتری ایجاد کند. در این شرایط، پزشک ممکن است هورمون‌درمانی جایگزین (Hormone Replacement Therapy) را برای کنترل علائم پیشنهاد دهد. اگر رحم بدون برداشتن تخمدان‌ها خارج شود، یائسگی به‌طور طبیعی و در سن معمول رخ خواهد داد.

پس از هیسترکتومی، رحم دیگر وجود ندارد؛ بنابراین بارداری به‌هیچ‌وجه فرصت‌پذیر نخواهد بود. این مبحث باید پیش از جراحی، به‌ویژه در افراد در سنین باروری، به‌طور دقیق با پزشک ارزیابی شود.

یائسگی یک فرآیند بیولوژیکی طبیعی در زندگی هر زن است، اما تحولات هورمونی همراه با آن (مانند گرگرفتگی، نوسانات خلقی و اصلاحات پوستی) می‌توانند کیفیت زندگی را تحت تاثیر قرار دهند. در این مقاله به راه‌های علمی مدیریت علائم و حفظ سلامت استخوان‌ها و قلب در این دوران پرداخته‌ایم.

مطالعه جامع مقاله یائسگی

هیسترکتومی جراحی مؤثری برای درمان بسیاری از بیماری‌های خوش‌خیم و بدخیم زنان است، اما به دلیل ماهیت دائمی و غیرقابل‌بازگشت آن، تصمیم برای انجام آن باید با آگاهی مفصل از انواع جراحی، روش‌های جایگزین، و پیامدهای احتمالی (به‌ویژه در مورد باروری و برداشتن یا حفظ تخمدان‌ها) و در مشورت نزدیک با پزشک متخصص زنان گرفته شود.

این مطلب صرفاً جنبهٔ اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاورهٔ پزشک نیست.

هیسترکتومی یا برداشتن رحم ممکن است در شرایطی مانند فیبروم‌های رحمی، خونریزی شدید و کنترل‌نشده، افتادگی رحم، آندومتریوز یا برخی سرطان‌های زنان توصیه شود. انتخاب این روش به علت بیماری، شدت علائم، سن، وضعیت باروری و شرایط عمومی فرد بستگی دارد.

دریافت نوبت از متخصص زنان، زایمان و نازایی

من سرمه حقانی، دارای مدرک کارشناسی ارشد پزشکی عمومی هستم و به‌صورت تخصصی در حوزه بیماری‌ها، پیشگیری، تشخیص و ارتقای سلامت فعالیت می‌کنم. با علاقه به آموزش و آگاهی‌بخشی پزشکی، در زمینه نگارش مطالب و مقالات مرتبط با بیماری‌ها و روش‌های مراقبت از سلامت فعالیت دارم.