دژنراسیون ماکولا وابسته به سن (Age-related Macular Degeneration) چیست؟

دژنراسیون ماکولا وابسته به سن (Age-related Macular Degeneration یا AMD) یک بیماری چشمی است که با رشد سن به ماکولا (Macula) آسیب می‌رساند. ماکولا بخش کوچکی در مرکز شبکیه (Retina) است؛ شبکیه بافت حساس به نور در پشت چشم محسوب می‌شود و ماکولا مسئول دید دقیق و مستقیم به روبه‌رو است. AMD یکی از علل شایع کم شدن بینایی در سالمندان است.

در این بیماری، دید مرکزی (که برای کارهایی مانند خواندن، رانندگی و تشخیص چهره‌ها لازم است) درگیر می‌شود، اما دید محیطی (کناری) معمولاً حفظ می‌شود. به همین دلیل، AMD به‌ندرت باعث نابینایی دقیق می‌شود.

دژنراسیون ماکولا وابسته به سن به دو نوع اصلی تقسیم می‌شود: خشک (Dry / Atrophic) و مرطوب (Wet / Neovascular). بیشتر افراد مبتلا به AMD نوع خشک را دارند؛ طبق شرح آکادمی چشم‌پزشکی آمریکا (AAO)، حدود ۸۰ درصد موارد از نوع خشک هستند.

دژنراسیون ماکولا مرتبط با سن یا AMD، بخش مرکزی شبکیه (ماکولا) را درگیر می‌کند و می‌تواند دید مرکزی را افت دهد.

در نوع خشک، سلول‌های اپیتلیوم رنگدانه‌ای شبکیه و گیرنده‌های نوری در ماکولا به‌تدریج از بین می‌روند و رسوباتی به نام دروزن در زیر شبکیه تجمع می‌یابند. این نوع در مراحل اولیه اغلب بدون علامت است.

خشکی چشم می‌تواند باعث سوزش، قرمزی، احساس جسم خارجی، اشک‌ریزش و تاری دید شود. علت و شدت علائم در افراد مختلف متفاوت است و انتخاب درمان مناسب به معاینه و نظر چشم‌پزشک بستگی دارد.

رزرو نوبت متخصص خشکی چشم

در نوع مرطوب، رگ‌های خونی غیرطبیعی در پشت چشم رشد می‌کنند و به ماکولا آسیب می‌رسانند؛ این رگ‌ها ممکن است مایع یا خون نشت دهند که می‌تواند به نزول با سرعت دید و اسکار (جای‌زخم) بافتی منجر شود.

مطابق مؤسسهٔ ملی چشم آمریکا (National Eye Institute) و آکادمی چشم‌پزشکی آمریکا، مهم‌ترین عوامل خطر AMD عبارت‌اند از:

علائم AMD بسته به مرحله و نوع بیماری متفاوت است:

شبکهٔ آمسلر ابزاری ساده برای پایش تحولات دید مرکزی است. طبق توصیهٔ آکادمی چشم‌پزشکی آمریکا، بیماران مبتلا به AMD یا افراد در معرض خطر می‌توانند به‌صورت روزانه با نگاه‌کردن به این شبکه، خطوط را تحلیل کنند؛ دیدن خطوط موج‌دار، تار یا کم‌رنگ می‌تواند نشانهٔ هشداردهنده و نیازمند مراجعهٔ با سرعت به چشم‌پزشک باشد.

تشخیص AMD معمولاً شامل موارد زیر است:

درمان AMD بسته به نوع و مرحلهٔ بیماری متفاوت است و باید توسط چشم‌پزشک و متناسب با وضعیت هر بیمار تعیین شود.

مطابق مطالعات مؤسسهٔ ملی چشم آمریکا با عنوان AREDS و AREDS2 (Age-Related Eye Disease Study)، مصرف فرمول مکمل AREDS2 (شامل ویتامین C، ویتامین E، لوتئین، زآگزانتین، روی و مس) در افرادی که AMD متوسط دوطرفه یا AMD متوسط در یک چشم و پیشرفته در چشم دیگر دارند، خطر پیشرفت به مرحلهٔ پیشرفتهٔ بیماری را حدود ۲۵ درصد کم شدن می‌دهد. این مکمل‌ها برای پیشگیری از بروز اولیهٔ AMD در افراد سالم یا در مراحل خیلی زودرس بیماری توصیه نمی‌شوند و مصرف آن‌ها باید با نظر پزشک باشد.

در نوع مرطوب AMD، تزریق داروهای ضد فاکتور رشد اندوتلیال عروقی (Anti-VEGF) به داخل چشم، رگ‌های خونی غیرطبیعی را هدف قرار داده و از نشت مایع جلوگیری می‌کند. طبق مؤسسهٔ ملی چشم آمریکا، این درمان می‌تواند به حفظ دید در بیماران مبتلا به نوع مرطوب کمک کند، هرچند نیازمند تزریق‌های مکرر و پیگیری منظم چشم‌پزشکی است. در برخی موارد نیز از درمان فوتودینامیک (ترکیب تزریق دارو با لیزر) استفاده می‌شود.

از آنجا که سیگار کشیدن یکی از عوامل خطر اصلی و قابل‌تغییر AMD است، ترک سیگار به‌عنوان یکی از اقدامات مهم برای نزول خطر پیشرفت بیماری توصیه می‌شود.

یکی از نکات مهم دربارهٔ AMD این است که این بیماری عمدتاً دید مرکزی را درگیر می‌کند و دید محیطی (کناری) در بیشتر بیماران حفظ می‌شود. به همین دلیل، افراد مبتلا به AMD معمولاً به نابینایی جامع دچار نمی‌شوند، هرچند افت دید مرکزی می‌تواند فعالیت‌هایی مانند خواندن، رانندگی و تشخیص چهره‌ها را با مشکل مواجه کند.

خشکی چشم می‌تواند با سوزش، احساس وجود جسم خارجی، قرمزی، اشک‌ریزش و تاری دید همراه باشد. در این مقاله با علل شایع، علائم و راهکارهای کمک‌کننده برای کم شدن ناراحتی و مراقبت بهتر از چشم‌ها آشنا شوید.

خواندن مقاله

سلب مسئولیت: این مطلب صرفاً جنبهٔ اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاورهٔ پزشک نیست. تشخیص و درمان دژنراسیون ماکولا وابسته به سن باید توسط چشم‌پزشک و مطابق معاینه و مرور‌های تخصصی هر فرد صورت گیرد.

دژنراسیون ماکولا وابسته به سن (AMD) می‌تواند باعث کم شدن دید مرکزی، تاری دید یا موج‌دارشدن خطوط شود. نوع درمان به خشک یا مرطوب‌بودن بیماری و مرحلهٔ آن بستگی دارد و ممکن است شامل پایش منظم، تزریق داخل چشمی یا سایر درمان‌های تخصصی باشد.

رزرو نوبت متخصص چشم

من پژمان ویسی، متولد ۱۳۷۳ و دارای مدرک کارشناسی ارشد پزشکی عمومی هستم و در زمینه شناخت، پیشگیری و مرور بیماری‌ها فعالیت تخصصی دارم. با علاقه به ارتقای آگاهی عمومی در حوزه سلامت، به نگارش مطالب و مقالات علمی درباره بیماری‌ها، علائم، روش‌های درمان و مراقبت‌های پزشکی می‌پردازم.